درختان میوه یکی از مهم‌ترین منابع غذایی و درآمد کشاورزان به شمار می‌آیند، اما یکی از بزرگ‌ترین تهدیدها برای این منابع ارزشمند، شایع ترین آفات درختان میوه هستند که در صورت عدم کنترل صحیح، می‌توانند خسارات جبران‌ناپذیری به باغ وارد کنند. شناخت دقیق و به‌موقع این آفات و استفاده از روش‌های مدیریت تلفیقی آفات (IPM)، کلید حفظ سلامت و افزایش عملکرد باغات می‌باشد. در این مطلب به معرفی ۱۰ آفت شایع درختان میوه پرداخته و برای هر یک، راهکارهای پیشگیری، کنترل بیولوژیک و سموم مناسب را به تفصیل شرح می‌دهیم. (تماس با ما)

ده مورد از شایع ترین آفات درختان میوه:

• کرم سیب
• آفت کرم خراط
• کرم گلوگاه انار
• مگس مدیترانه ای میوه
• پسیل پسته
• شته سبز
• شپشک
• کنه قرمز
• سوسوک چوبخوار
• کرم سفید ریشه

۱. کرم سیب در شایع ترین آفات درختان میوه (Cydia pomonella):

معرفی و چرخه زندگی:

کرم سیب یکی از رایج‌ترین و مخرب‌ترین آفات درختان میوه مانند سیب، گلابی و گردو است. پروانه‌های بالغ خاکستری رنگ با بال‌های لکه‌دار، تخم‌های خود را بر روی میوه‌های جوان می‌گذارند. لاروهای کرم پس از خروج، وارد میوه شده و به بافت داخلی آن آسیب می‌رسانند. این آفت معمولاً ۲ تا ۳ نسل در سال دارد که اوج فعالیت آن‌ها در بهار و تابستان است.

علائم و خسارت:

• وجود سوراخ‌های کوچک روی پوست میوه، همراه با فضولات قهوه‌ای رنگ لارو

• کرم‌خوردگی و فساد داخلی میوه

• ریزش میوه‌های آلوده قبل از رسیدگی کامل

• کاهش کیفیت و بازارپسندی محصول

روش‌های پیشگیری:

• جمع‌آوری و امحاء میوه‌های آلوده و ریخته‌شده زیر درختان

• هرس بهداشتی و حذف شاخه‌های آلوده

• استفاده از ارقام مقاوم در صورت امکان

• پایش دقیق با استفاده از تله‌های فرمونی و پایش جمعیت

کنترل بیولوژیک:

• استفاده از زنبورهای پارازیتوئید مانند Trichogramma spp. که تخم‌های کرم را هدف قرار می‌دهند

• استفاده از نِماتدهای خاکزی برای کنترل لاروهای زمینی

• به‌کارگیری قارچ‌های بیماری‌زا مانند Beauveria bassiana

سموم توصیه‌شده و دوز مصرف:

۲. کرم خراط (آفت چوب‌خوار گردو) (Zeuzera pyrina)

معرفی و زیست‌شناسی:

کرم خراط جزو شایع ترین آفات درختان میوه یک آفت چوب‌خوار است که به درختان گردو، سیب، گلابی و برخی درختان زینتی آسیب می‌رساند. پروانه ماده تخم‌ها را در روی تنه و شاخه‌های جوان قرار می‌دهد. لاروها پس از خروج وارد چوب شده و تونل‌هایی ایجاد می‌کنند که موجب خشک شدن شاخه‌ها و کاهش رشد درخت می‌شوند. این آفت یک نسل در سال دارد ولی لاروها می‌توانند تا دو سال در چوب باقی بمانند.

علائم و خسارت:

• خشک شدن ناگهانی شاخه‌ها و بخش‌هایی از درخت

• وجود سوراخ‌های خروجی و فضولات چوبی در اطراف تنه و شاخه‌ها

• کاهش باردهی و رشد کلی درخت

روش‌های پیشگیری:

• هرس شاخه‌های آلوده و سوزاندن آن‌ها

• حفظ بهداشت باغ و حذف منابع آلودگی

• جلوگیری از تجمع لاروها با بررسی مرتب تنه و شاخه‌ها

کنترل بیولوژیک:

• استفاده از پارازیتوئیدها مانند زنبورهای Brachymeria spp.

• استفاده از قارچ‌های بیماری‌زا مخصوص لاروها

• به‌کارگیری نِماتدهای تخصصی در داخل تونل‌های چوب

سموم توصیه‌شده و دوز مصرف:

۳. کرم گلوگاه انار در شایع ترین آفات درختان میوه (Ectomyelois ceratoniae):

معرفی آفت و اهمیت اقتصادی:

کرم گلوگاه انار جزو شایع ترین آفات درختان میوه یکی از مهم‌ترین عوامل خسارت در باغات انار است که باعث کاهش کمیت و کیفیت میوه می‌شود. پروانه ماده تخم‌های خود را نزدیک به تاج میوه می‌گذارد و لاروها از طریق گلوگاه وارد میوه شده و از دانه‌ها تغذیه می‌کنند.

علائم و خسارت:

• ریزش میوه‌ها پیش از رسیدگی کامل

• کپک‌زدگی و فساد داخلی میوه

• تغییر رنگ و بوی نامطبوع در میوه‌های آلوده

روش‌های پیشگیری:

• جمع‌آوری و حذف میوه‌های آلوده و ریخته‌شده

• استفاده از پوشش‌های محافظ پارچه‌ای یا پلاستیکی روی میوه‌ها

• نصب تله‌های فرمونی برای پایش جمعیت

کنترل بیولوژیک:

• استفاده از زنبورهای پارازیتوئید

• به‌کارگیری نِماتدهای بیماری‌زا

• استفاده از قارچ‌های میکروسکوپی کنترل‌کننده لاروها

سموم توصیه‌شده و دوز مصرف:

۴. مگس مدیترانه‌ای میوه (Ceratitis capitata):

زیست‌شناسی و پراکنش:

مگس مدیترانه‌ای یکی از خطرناک‌ترین آفات میوه است که جزو شایع ترین آفات درختان میوه میباشد، تقریباً به بیش از ۲۵۰ نوع میوه حمله می‌کند. این مگس کوچک با رنگ‌های مشخص روی بال‌ها، تخم‌های خود را زیر پوست میوه می‌گذارد و لاروها از گوشت میوه تغذیه می‌کنند.

علائم و خسارت:

• نرم و آبکی شدن بخش‌هایی از میوه

• لکه‌های قهوه‌ای روی پوست و گاهی ترشحات چسبناک

• ریزش زودرس میوه‌ها و کاهش کیفیت

روش‌های پیشگیری:

• جمع‌آوری میوه‌های آلوده و امحاء آن‌ها

• استفاده از طعمه‌پاشی پروتئینی همراه با حشره‌کش

• نصب تله‌های جلب‌کننده نوری و فرمونی

• رعایت اصول قرنطینه‌ای و جلوگیری از ورود میوه‌های آلوده

کنترل بیولوژیک:

• رهاسازی زنبورهای پارازیتوئید

• استفاده از میکروارگانیسم‌های بیماری‌زا مانند Bacillus thuringiensis

• استفاده از طعمه‌های بیولوژیک

سموم توصیه‌شده و دوز مصرف:

۵. پسیل پسته (Agonoscena pistaciae):

ویژگی‌ها و خسارت:

پسیل پسته حشره‌ای کوچک و سبزرنگ است که شایع ترین آفات درختان میوه با مکیدن شیره گیاه باعث پیچیدگی برگ‌ها و ترشح عسلک می‌شود. عسلک ترشح شده زمینه رشد قارچ‌های دوده‌ای را فراهم می‌کند که فتوسنتز را مختل می‌کند.

علائم خسارت:

• پیچیدگی برگ‌ها و تغییر رنگ آن‌ها

• ترشح عسلک و ایجاد قارچ دوده‌ای روی برگ‌ها

• کاهش عملکرد و کیفیت میوه‌های پسته

روش‌های پیشگیری:

• انتخاب ارقام مقاوم یا متحمل

• کنترل علف‌های هرز میزبان

• حفظ شرایط مطلوب باغ برای دشمنان طبیعی

کنترل بیولوژیک:

• رهاسازی شکارچیان طبیعی مانند کفشدوزک‌ها و زنبورهای پارازیتوئید

• استفاده از حشره‌کش‌های کم‌ضرر برای دشمنان طبیعی

• استفاده از روغن‌های باغبانی جهت کاهش جمعیت

سموم توصیه‌شده و دوز مصرف:

۶. شته سبز هلو در شایع ترین آفات درختان میوه (Myzus persicae):

معرفی و اهمیت آفت:

شته سبز یکی از مهم‌ترین و شایع ترین آفات درختان میوه است که علاوه بر خسارت مستقیم با مکیدن شیره گیاه، ناقل بیماری‌های ویروسی نیز می‌باشد. این آفت به برگ‌ها، جوانه‌ها و میوه‌های جوان حمله می‌کند.

علائم خسارت:

• پیچیدگی و زردی برگ‌ها

• کندی رشد شاخه‌ها

• وجود عسلک چسبناک و رشد قارچ دوده‌ای

روش‌های پیشگیری:

• حذف میزبان‌های فرعی و علف‌های هرز

• حفظ جمعیت دشمنان طبیعی

• استفاده از ارقام مقاوم در صورت امکان

کنترل بیولوژیک:

• رهاسازی کفشدوزک‌ها و زنبورهای پارازیتوئید

• استفاده از حشره‌کش‌های بیولوژیک مانند Bacillus thuringiensis

• سم‌پاشی با روغن‌های باغبانی در اوایل فصل

سموم توصیه‌شده و دوز مصرف:

۷. شپشک سان‌ژوزه (Quadraspidiotus perniciosus):

معرفی و اهمیت قرنطینه‌ای:

شپشک سان‌ژوزه یکی از آفات شایع درختان میوه مهم است که به تنه، شاخه و میوه حمله می‌کند و به دلیل سختی کنترل، در برخی مناطق قرنطینه شده است.

علائم خسارت:

• وجود پوشش سخت و قهوه‌ای رنگ روی تنه و شاخه‌ها

• لکه‌های قرمز روی میوه‌ها

• خشکیدگی شاخه‌ها و کاهش باردهی

روش‌های پیشگیری:

• هرس شاخه‌های آلوده و امحاء آن‌ها

• رعایت بهداشت باغ و دوری از انتقال آفت توسط ابزار

• بررسی منظم در فصل استراحت

کنترل بیولوژیک:

• استفاده از زنبورهای پارازیتوئید تخصصی

• روغن‌پاشی زمستانه برای خفه کردن پوره‌ها

• استفاده از قارچ‌های بیماری‌زا در دوره‌های فعال

سموم توصیه‌شده و دوز مصرف:

۸. کنه قرمز اروپایی در شایع ترین آفات درختان میوه (Panonychus ulmi):

معرفی و ویژگی‌های زیستی:

کنه قرمز اروپایی یکی از کنه‌های مهم درختان میوه است که به برگ‌ها حمله می‌کند و باعث کاهش فتوسنتز و ضعف درخت می‌شود.

علائم خسارت:

• ایجاد لکه‌های زرد و نقره‌ای روی برگ‌ها

• ریزش زودرس برگ‌ها

• کاهش رشد و باردهی درخت

روش‌های پیشگیری:

• کاهش مصرف بی‌رویه سموم شیمیایی که دشمنان طبیعی کنه را از بین می‌برد

• هرس بهداشتی برای کاهش آلودگی

• پایش دقیق با استفاده از تله‌های چسبنده

کنترل بیولوژیک:

• حفظ جمعیت شکارچیان طبیعی مانند کنه‌های مفید

• استفاده از قارچ‌های بیماری‌زا مخصوص کنه‌ها

• استفاده از نِماتدهای تخصصی

سموم توصیه‌شده و دوز مصرف:

۹. سوسک چوبخوار رزاسه (Scolytus spp.)

معرفی و نحوه خسارت:

سوسک‌های چوبخوار رزاسه به تنه و شاخه‌های درختان هسته‌دار حمله کرده و با ایجاد تونل‌های متعدد باعث خشک شدن شاخه‌ها و کاهش کیفیت درخت می‌شوند.

علائم خسارت:

• سوراخ‌های ریز خروجی روی تنه و شاخه‌ها

• خشک شدن تدریجی شاخه‌ها

• کاهش باردهی و استحکام درخت

روش‌های پیشگیری:

• هرس بهداشتی و حذف شاخه‌های آلوده

• کنترل سلامت خاک و تغذیه مناسب درختان

• پایش منظم در فصل بهار

کنترل بیولوژیک:

• استفاده از زنبورهای پارازیتوئید

• استفاده از قارچ‌های بیماری‌زا مخصوص سوسک‌ها

• رهاسازی دشمنان طبیعی

سموم توصیه‌شده و دوز مصرف:

۱۰. کرم سفید ریشه در شایع ترین آفات درختان میوه (Polyphylla olivieri)

معرفی و خسارت:

کرم سفید ریشه یکی از آفات خاک‌زی است که به ریشه درختان حمله می‌کند و باعث ضعف عمومی، زرد شدن برگ‌ها و خشکیدگی تدریجی درخت می‌شود.

علائم خسارت:

• زردی و پژمردگی برگ‌ها

• ضعف عمومی و کاهش رشد

• خشک شدن تدریجی و کاهش باردهی

روش‌های پیشگیری:

• شخم عمیق و به موقع خاک برای کاهش لاروها

• استفاده از تناوب کشت مناسب

• مدیریت بهینه آبیاری

کنترل بیولوژیک:

• به‌کارگیری نِماتدهای بیماری‌زا خاکزی

• استفاده از قارچ‌های بیماری‌زا مخصوص لاروها

• حفظ دشمنان طبیعی در خاک

سموم توصیه‌شده و دوز مصرف:

جدول کلی راهنمای مبارزه با آفات مهم درختان میوه:

نکات طلایی پیشگیری از آفات باغی:

• هرس بهداشتی: حذف شاخه‌های آلوده و خشک شده باعث کاهش منابع آلودگی می‌شود.

• تغذیه مناسب: درختان سالم مقاومت بیشتری در برابر آفات دارند.

• کنترل علف‌های هرز: علف‌های هرز می‌توانند میزبان آفات و بیماری‌ها باشند.

• پایش مداوم: استفاده از تله‌های فرمونی و نوری برای شناسایی به موقع آفات.

• مدیریت تلفیقی: ترکیب روش‌های زراعی، بیولوژیک و شیمیایی برای کنترل موثر و پایدار.

سوالات متداول شایع ترین آفات درختان میوه:

۱. بهترین زمان سمپاشی برای کنترل آفات درختان میوه کی است؟
زمان سمپاشی معمولاً قبل یا هنگام اوج فعالیت حشرات بالغ یا لاروها است و باید با توجه به پایش جمعیت آفات و شرایط محیطی تعیین شود.

۲. آیا می‌توان از روش‌های ارگانیک برای مبارزه با آفات درختان میوه استفاده کرد؟
بله، روش‌های بیولوژیک مانند استفاده از دشمنان طبیعی، قارچ‌های بیماری‌زا، و نِماتدهای خاکزی از روش‌های موثر و سازگار با محیط زیست هستند.

۳. چه عواملی باعث طغیان آفات در باغ می‌شود؟
استفاده بی‌رویه از سموم، کاهش جمعیت دشمنان طبیعی، تغذیه نامناسب درختان، و شرایط آب و هوایی نامساعد از عوامل اصلی طغیان آفات هستند.