اقدامات باغداری در مهر ماه؛ برنامه کامل آمادهسازی باغ برای پاییز
اقدامات باغداری در مهر ماه؛ برنامه کامل آمادهسازی باغ برای پاییز
مهر ماه برای خیلی از باغداران به معنی پایان برداشت و سبکتر شدن کار باغ است، اما از نظر مدیریتی دقیقاً یکی از مهمترین ماههای سال محسوب میشود. کاری که بعد از برداشت محصول و در شروع پاییز انجام میدهید، میتواند روی سلامت درخت، میزان گلدهی، قدرت جوانهها و حتی کیفیت محصول سال آینده اثر بگذارد.
اقدامات باغداری در مهر ماه فقط به کود دادن محدود نمیشود. مدیریت آبیاری، تغذیه بعد از برداشت، بررسی آفات و بیماریها، جمعآوری بقایای آلوده، محافظت از تنه، آمادهسازی خاک و برنامهریزی برای چالکود همگی باید در کنار یکدیگر انجام شوند.
البته یک نکته بسیار مهم وجود دارد: مهر ماه در تمام مناطق ایران شرایط یکسانی ندارد. در مناطق سردسیر ممکن است درختان از اواسط یا اواخر مهر وارد خزان شوند، در حالی که در مناطق گرمتر هنوز برگها کاملاً سبز و فعال هستند. بعضی باغها نیز در مهر همچنان درگیر برداشت سیب، انگور، انار، گردو یا سایر محصولات هستند.
بنابراین برنامه باغداری پاییز باید براساس نوع درخت، منطقه، زمان برداشت، وضعیت برگها، آبوهوا، خاک و شرایط باغ تنظیم شود.
در این مقاله از کشاورزی ارکیده، مهمترین کارهای باغ در مهر ماه را مرحلهبهمرحله بررسی میکنیم.
مهمترین اقدامات باغداری در مهر ماه در یک نگاه
اگر بخواهیم کارهای مهر ماه باغ را خلاصه کنیم، مهمترین موارد عبارتاند از:
| اقدام | زمان مناسب | هدف |
|---|---|---|
| تکمیل برداشت | متناسب با نوع محصول | جلوگیری از افت کیفیت محصول |
| فروت ست بعد از برداشت | زمانی که برگ هنوز سبز و فعال است | تقویت ذخیره غذایی جوانهها |
| مدیریت آبیاری | تمام مهر براساس رطوبت خاک | جلوگیری از تنش خشکی |
| آزمایش خاک | بعد از برداشت | برنامهریزی کوددهی پاییز |
| آمادهسازی چالکود | از مهر به بعد براساس منطقه | اصلاح خاک و تغذیه ریشه |
| حذف میوه و بقایای آلوده | بعد از برداشت | کاهش آفات و بیماریها |
| حذف شاخه خشک و بیمار | در صورت نیاز | کاهش منابع آلودگی |
| محافظت از تنه | پاییز | کاهش آسیبهای دمایی و تنه |
| محلول مسی | پس از خزان و در صورت نیاز | کاهش بعضی عوامل بیماریزا |
| بررسی سیستم آبیاری | مهر | آمادهسازی برای پاییز و زمستان |
1. بعد از برداشت، باغ را رها نکنید
یکی از اشتباهات رایج این است که باغدار بعد از برداشت محصول تصور کند کار درخت تا بهار تمام شده است.
در صورتی که برگهای درخت هنوز سبز هستند، فعالیت آن بهطور کامل متوقف نشده است. برگها همچنان فتوسنتز میکنند و بخشی از مواد ساختهشده در آنها به سمت شاخهها، جوانهها، تنه و ریشه منتقل میشود.
این ذخیرهها در شروع فصل بعد اهمیت زیادی دارند.
به همین دلیل، فاصله بین برداشت محصول تا شروع خزان طبیعی برگها یکی از دورههای مهم مدیریت باغ است.
در این مرحله بهتر است:
- وضعیت برگها بررسی شود.
- درخت دچار تنش شدید کمآبی نشود.
- شاخهها و میوههای بیمار شناسایی شوند.
- در صورت نیاز برنامه تغذیه بعد از برداشت اجرا شود.
- برای آزمایش خاک و برنامه کوددهی پاییز اقدام شود.
اگر میخواهید درباره اشتباهات این فصل بیشتر بدانید، مقاله اشتباهات رایج باغداران در پاییز در سایت ارکیده میتواند مکمل همین مطلب باشد.
2. فروت ست بعد از برداشت؛ یکی از مهمترین کارهای مهر
برای باغهایی که برداشت آنها در شهریور یا مهر انجام میشود، یکی از مهمترین برنامههای تغذیهای این دوره، بررسی نیاز به فروت ست بعد از برداشت است.
فروت ست معمولاً بر پایه عناصری مانند روی، بور و نیتروژن طراحی میشود و بعضی محصولات علاوه بر این عناصر، آمینواسید، جلبک دریایی یا سایر ترکیبات را نیز دارند.
هدف اصلی محلولپاشی بعد از برداشت این نیست که درخت دوباره رشد رویشی زیادی ایجاد کند؛ بلکه هدف این است که در صورت وجود کمبود، عناصر موردنیاز در اختیار برگهای فعال قرار بگیرند و ذخیره غذایی جوانهها بهتر شود.
بهترین زمان فروت ست در مهر
زمانی این محلولپاشی ارزش دارد که:
- برداشت انجام شده باشد.
- برگ هنوز سبز باشد.
- برگ قابلیت جذب داشته باشد.
- درخت وارد خزان شدید نشده باشد.
- بیماری یا تنش شدید باعث ضعف برگ نشده باشد.
اگر بیشتر برگها زرد شده یا ریختهاند، محلولپاشی دیرهنگام معمولاً ارزش کمتری خواهد داشت.
برای توضیح کاملتر این مرحله، مقاله علت مصرف فروت ست بعد از برداشت محصول را در سایت کشاورزی ارکیده مطالعه کنید.
آیا همه باغها باید فروت ست مصرف کنند؟
خیر.
بهتر است نیاز به روی، بور و سایر عناصر براساس سابقه باغ، علائم کمبود، میزان بار سال جاری و در صورت امکان آزمایش برگ مشخص شود.
بهخصوص درباره بور باید دقت بیشتری داشت، زیرا فاصله بین مقدار موردنیاز و مصرف بیش از حد آن نسبتاً کم است.
3. آبیاری درختان در مهر ماه را ناگهانی قطع نکنید
یکی از مهمترین بخشهای باغداری در پاییز مدیریت صحیح آب است.
کاهش دمای هوا باعث کاهش مصرف آب درخت میشود، اما این موضوع به معنی قطع فوری آبیاری بعد از برداشت نیست.
تا زمانی که برگ روی درخت وجود دارد و ریشه فعال است، درخت همچنان از خاک آب جذب میکند.
قطع ناگهانی آب میتواند باعث تنش شود، مخصوصاً در مناطقی که مهر ماه هنوز گرم و خشک است.
از طرف دیگر، ادامه آبیاری تابستانی با همان فاصله و حجم نیز اشتباه است.
در مهر چگونه آبیاری کنیم؟
برنامه آبیاری باید براساس موارد زیر تنظیم شود:
- دمای هوا
- بافت خاک
- میزان بارندگی
- سن درخت
- نوع درخت
- عمق ریشه
- سیستم آبیاری
- میزان رطوبت واقعی خاک
در خاکهای سبک، فاصله آبیاری معمولاً کوتاهتر است. خاکهای سنگین مدت بیشتری رطوبت را نگه میدارند.
پس بهجای اینکه بگوییم «از فلان تاریخ آب را قطع کنید»، بهتر است رطوبت خاک بررسی شود.
برای اطلاعات بیشتر درباره این موضوع، راهنمای بهترین زمان قطع آبیاری در پاییز در سایت ارکیده را ببینید.
4. آزمایش خاک را قبل از کوددهی پاییز انجام دهید
مهر یکی از بهترین زمانها برای ارزیابی وضعیت خاک باغ است؛ مخصوصاً اگر قصد دارید در پاییز و زمستان چالکود اجرا کنید.
آزمایش خاک میتواند اطلاعات مهمی درباره موارد زیر بدهد:
- pH خاک
- شوری خاک
- ماده آلی
- فسفر
- پتاسیم
- کلسیم
- منیزیم
- آهن
- روی
- منگنز
- بعضی دیگر از عناصر
بدون آزمایش، ممکن است باغدار هر سال مقدار زیادی فسفر یا پتاسیم وارد خاک کند، در حالی که مشکل اصلی باغ مربوط به شوری، pH بالا، کمبود ماده آلی یا ضعف سیستم ریشه باشد.
بنابراین کوددهی درختان در پاییز بهتر است براساس نیاز واقعی باغ انجام شود.
5. چالکود پاییزه؛ از مهر برای آن برنامهریزی کنید
یکی از عبارتهایی که باغداران در شروع پاییز زیاد درباره آن سؤال میکنند، چالکود پاییزه است.
چالکود روشی برای قرار دادن مواد اصلاحکننده و کودهای موردنیاز در محدوده ریشههای فعال درخت است.
اما این تصور که حتماً باید در اولین روزهای مهر چالکود اجرا شود، درست نیست.
زمان مناسب به شرایط منطقه بستگی دارد و در بسیاری از باغها دوره بعد از خزان تا زمستان فرصت مناسبی برای انجام آن است.
در مهر میتوان:
- آزمایش خاک انجام داد.
- محل ریشههای فعال را مشخص کرد.
- کود مناسب انتخاب کرد.
- کود دامی کاملاً پوسیده تهیه کرد.
- مقدار کودها را براساس آزمایش مشخص کرد.
- شرایط خاک و زهکشی را بررسی کرد.
مواد مورد استفاده در چالکود ممکن است براساس نیاز خاک شامل کود آلی کاملاً پوسیده، منابع فسفر، پتاسیم، گوگرد یا بعضی ریزمغذیها باشند.
اما هیچ نسخه ثابتی برای تمام باغها وجود ندارد.
برای آشنایی با محصولات و توضیحات این بخش میتوانید صفحه کودهای چالکود گرانول ارکیده را بررسی کنید.
6. کود نیتروژن بالا را بیدلیل در پاییز مصرف نکنید
یکی از نکات مهم در کوددهی پاییزه درختان میوه کنترل مصرف ازت است.
هدف ما در اواخر فصل این نیست که درخت دوباره شاخههای نرم و جوان زیادی تولید کند.
رشد رویشی دیرهنگام ممکن است فرصت کافی برای رسیدن و مقاوم شدن قبل از سرمای زمستان نداشته باشد.
بنابراین مصرف کودهای نیتروژن بالا باید هدفمند باشد.
بهخصوص از مصرف خودسرانه کودهایی مثل اوره یا کودهای NPK با ازت بالا، بدون مشخص بودن نیاز درخت، خودداری کنید.
فروت ست بعد از برداشت نیز با کوددهی سنگین ازته تفاوت دارد و باید در مقدار توصیهشده محصول مصرف شود.
7. برگها و میوههای آلوده را از کف باغ جمع کنید
یکی از ارزانترین ولی مؤثرترین اقدامات باغداری در مهر ماه بهداشت باغ است.
میوههای پوسیده، میوههای آفتزده، شاخههای بیمار و بعضی برگهای آلوده میتوانند محل باقی ماندن عوامل بیماریزا یا مراحل مختلف زندگی آفات باشند.
بعد از برداشت، باغ را بررسی کنید.
اگر میوههای آلوده روی درخت باقی ماندهاند، آنها را جمع کنید. میوههای پوسیده کف باغ را نیز رها نکنید.
شاخههایی که بهوضوح خشک، شکسته یا بهشدت بیمار هستند باید علامتگذاری و در صورت مناسب بودن شرایط حذف شوند.
اما یک نکته مهم:
هرس سنگین و فرمدهی اصلی درخت را با حذف چند شاخه بیمار اشتباه نگیرید.
هرس اساسی باید متناسب با نوع درخت و اقلیم، در زمان مناسب خواب درخت انجام شود.
8. در مهر هرس سنگین انجام ندهید
مهر ماه بهتر است تمرکز روی موارد واضح باشد:
- شاخه شکسته
- شاخه کاملاً خشک
- شاخه بسیار آلوده
- بقایای آسیبدیده برداشت
- پاجوش یا تنهجوش مزاحم در صورت نیاز
برای هرس سنگین، فرمدهی و کاهش حجم تاج بهتر است شرایط اقلیمی منطقه و زمان ورود کامل درخت به خواب در نظر گرفته شود.
ابزار هرس نیز باید تیز و تمیز باشد تا زخمهای نامنظم ایجاد نکند.
9. تنه درختان را برای سرما و اختلاف دمای شب و روز آماده کنید
با نزدیک شدن به پاییز و زمستان، اختلاف دمای روز و شب افزایش پیدا میکند.
تنه بعضی درختان، مخصوصاً درختان جوان، ممکن است در برابر تغییرات شدید دما و تابش آفتاب زمستانی آسیبپذیر باشد.
سفید کردن یا استفاده از محافظ مخصوص تنه درختان میتواند بخشی از برنامه مراقبت پاییزه باشد.
پیش از استفاده:
- تنه را بررسی کنید.
- قسمتهای پوستهشده و آلودگیهای سطحی را کنترل کنید.
- زخمهای مهم را بررسی کنید.
- از مواد مخصوص و مناسب درخت استفاده کنید.
در سایت ارکیده راهنمای جداگانهای درباره رنگ محافظ تنه درختان و روش استفاده از آن وجود دارد که میتوانید برای جزئیات بیشتر مطالعه کنید.
10. کنترل آفات و بیماریهای زمستانگذران را از مهر شروع کنید
پاییز زمان مناسبی برای بررسی وضعیت سلامت باغ است.
اما این به معنی سمپاشی کورکورانه کل باغ نیست.
ابتدا مشخص کنید در طول فصل چه مشکلاتی داشتهاید:
- شانکر
- لکههای قارچی
- پوسیدگی میوه
- شپشک
- شته
- کنه
- آفات چوبخوار
- کرمهای میوه
- بیماریهای باکتریایی
بعد از مشخص شدن سابقه آلودگی، میتوان برای مدیریت پاییز و زمستان برنامهریزی کرد.
بخش بزرگی از کنترل پاییزه با بهداشت باغ انجام میشود؛ یعنی جمعآوری میوه آلوده، حذف شاخه بیمار، مدیریت برگهای آلوده و تمیز نگه داشتن کف باغ.
11. بردوفیکس و ترکیبات مسی را چه زمانی استفاده کنیم؟
درختی که هنوز پر از برگ سبز است با درختی که وارد خزان شده شرایط یکسانی ندارد.
به همین دلیل نمیتوان گفت در اول مهر تمام باغها باید با ترکیبات مسی سمپاشی شوند.
در بسیاری از برنامههای پاییزه، استفاده از ترکیبات مسی پس از شروع خزان و ریزش بخش قابلتوجهی از برگها، متناسب با نوع درخت و بیماری هدف انجام میشود.
دوز و زمان مصرف باید دقیقاً براساس:
- نوع محصول
- بیماری هدف
- وضعیت خزان
- برچسب محصول
- شرایط آبوهوایی
تعیین شود.
برای اطلاعات کاملتر درباره ترکیبات مسی میتوانید مقاله قارچکش بردوفیکس چیست و چه کاربردی دارد؟ را مطالعه کنید.
12. روغن ولک را در مهر روی درخت فعال مصرف نکنید
یکی از اشتباهات مهم، یکی دانستن «پاییز» با «دوره خواب کامل درخت» است.
اگر درخت هنوز برگ فعال دارد، استفاده از روغن زمستانه به شکل نسخه عمومی توصیه درستی نیست.
روغن ولک معمولاً در برنامه خواب و براساس نوع درخت، آفت هدف، مرحله رشدی و دستور مصرف محصول استفاده میشود.
بنابراین صرفاً به دلیل اینکه وارد مهر شدهایم نباید روغن زمستانه روی درخت فعال مصرف شود.
این موضوع مخصوصاً در مناطق گرمتر اهمیت بیشتری دارد؛ جایی که درخت ممکن است تا مدتها بعد از شروع مهر هنوز کاملاً فعال باشد.
13. سیستم آبیاری را قبل از بارندگیهای پاییزی بررسی کنید
مهر زمان مناسبی برای سرویس سیستم آبیاری است.
در سیستم قطرهای موارد زیر را بررسی کنید:
- گرفتگی قطرهچکانها
- شکستگی لوله
- نشتی
- یکنواختی توزیع آب
- فیلترها
- فشار سیستم
- جمع شدن نمک اطراف محدوده خیسشده
اگر آب شور دارید، مدیریت آب و شوری در پایان فصل اهمیت بیشتری پیدا میکند.
همچنین زهکشی قسمتهایی از باغ که آب در آنها جمع میشود باید قبل از بارندگیهای سنگین پاییزی بررسی شود.
ماندابی شدن خاک و کاهش اکسیژن اطراف ریشه میتواند به درخت آسیب بزند.
برنامه کار باغ در دهه اول، دوم و سوم مهر
دهه اول مهر
در مناطق زیادی هنوز برداشت ادامه دارد.
اولویتها:
- تکمیل برداشت
- جلوگیری از آسیب به شاخهها
- جمعآوری میوههای خراب
- بررسی وضعیت آب
- ثبت مشکلات فصل
- اجرای فروت ست برای محصولات برداشتشده در صورت نیاز
- نمونهگیری خاک
دهه دوم مهر
در این دوره هوا معمولاً خنکتر میشود.
کارهای مهم:
- تنظیم فاصله آبیاری
- بررسی آفات و بیماریها
- جمعآوری بقایای آلوده
- حذف شاخههای کاملاً خشک و شکسته
- برنامهریزی چالکود
- آماده کردن کود آلی پوسیده
- بررسی تنه درخت
دهه سوم مهر
در مناطق سردسیر ممکن است خزان جدیتر شود.
اقدامات:
- بررسی درصد ریزش برگ
- آمادهسازی برنامه ترکیبات مسی در باغهای نیازمند
- محافظت از تنه
- بررسی زهکشی
- تکمیل برنامه کوددهی پاییزه
- آمادهسازی برای چالکود
- کاهش تدریجی آبیاری براساس رطوبت خاک
در مناطق گرمتر ممکن است بخشی از این اقدامات چند هفته دیرتر انجام شود.
7 اشتباه مهم باغداران در مهر ماه
برای جمعبندی بهتر، از این اشتباهها دوری کنید:
- قطع ناگهانی آب بعد از برداشت
- اجرای فروت ست زمانی که برگها دیگر فعال نیستند
- مصرف بیحساب کودهای نیتروژن بالا
- اجرای چالکود بدون آزمایش خاک
- هرس سنگین زودهنگام
- سمپاشی بدون تشخیص آفت یا بیماری
- رها کردن میوه و بقایای آلوده در کف باغ
سوالات متداول درباره اقدامات باغداری در مهر ماه
در مهر ماه چه کودی به درختان بدهیم؟
پاسخ برای تمام باغها یکسان نیست. اگر درخت تازه برداشت شده و برگها هنوز فعالاند، در صورت نیاز میتوان برنامه تغذیه بعد از برداشت را اجرا کرد. کوددهی خاک نیز بهتر است براساس آزمایش خاک و برنامه چالکود انجام شود.
آیا در مهر فروت ست بزنیم؟
اگر محصول برداشت شده و برگها هنوز سبز و سالم هستند، در باغی که نیاز غذایی دارد میتوان فروت ست بعد از برداشت را بررسی کرد. روی برگهای زرد و نزدیک به ریزش، بازده محلولپاشی کمتر میشود.
چالکود را در مهر انجام دهیم؟
مهر میتواند زمان شروع برنامهریزی و در بعضی مناطق زمان اجرای چالکود باشد، اما زمان دقیق به اقلیم، رطوبت خاک و وضعیت خواب درخت بستگی دارد.
آبیاری درختان را از مهر قطع کنیم؟
خیر؛ تاریخ ثابت برای قطع آبیاری وجود ندارد. رطوبت خاک، بارندگی، نوع خاک، دما و نوع درخت باید بررسی شود.
آیا هرس درخت در مهر درست است؟
حذف شاخههای خشک، شکسته و بیمار قابل انجام است، اما هرس اصلی و سنگین باید متناسب با نوع درخت و شرایط اقلیمی در زمان مناسب انجام شود.
آیا در مهر باید بردوفیکس بزنیم؟
نه بهصورت عمومی. زمان استفاده از ترکیبات مسی باید با نوع درخت، بیماری هدف، میزان خزان و دستور مصرف محصول هماهنگ باشد.
جمعبندی؛ مهر ماه، شروع برنامه محصول سال آینده است
اگر فقط یک نکته از این مقاله به خاطر بسپارید، این باشد که برداشت محصول پایان کار باغ نیست.
بخش مهمی از موفقیت باغ در سال آینده به کاری بستگی دارد که بعد از برداشت انجام میدهید.
مدیریت صحیح آبیاری، تغذیه بعد از برداشت، بررسی خاک، آمادهسازی چالکود، تمیز کردن کف باغ، حذف منابع آلودگی، مراقبت از تنه و برنامهریزی برای کنترل آفات و بیماریها، مهمترین اقدامات باغداری در مهر ماه هستند.
در عین حال، نباید برای همه باغها یک نسخه ثابت پیچید. باغ سیب منطقه سردسیر با باغ انار منطقه گرم، در مهر شرایط متفاوتی دارد.
بنابراین برای انتخاب کود، زمان محلولپاشی، اجرای چالکود و برنامه پاییزه بهتر است نوع درخت، سن باغ، منطقه، زمان برداشت، آزمایش خاک و سابقه تغذیه بررسی شود.
اگر برای برنامه تغذیه پاییزه، فروت ست، چالکود یا انتخاب کود مناسب باغ خود نیاز به راهنمایی دارید، میتوانید از کارشناسان کشاورزی ارکیده برای انتخاب برنامه متناسب با شرایط باغ استفاده کنید.
روغن زمستانه در پاییز و مخصوصا مهر ماه توصیه نمیشود چون درخت بیدار است و روغن ولک باعث سوختگی و خسارت به درخت میشود
اطلاعات مفید رفت کارایی جالبی بود ممنون از نویسندهاش
عالی بودتشکرولی آهک راچگونه بپاشیم
متن عالی بود تشکر