پوسیدگی قهوهای هلو، شلیل و آلو ؛ علائم و راههای کنترل بیماری
دیدن یک لکه قهوهای کوچک روی هلوی در حال رسیدن شاید در ابتدا مشکل مهمی به نظر نرسد، اما در شرایط مناسب همین لکه میتواند در مدت کوتاهی بخش زیادی از میوه را درگیر کند. اگر هوا گرم و مرطوب باشد، میوه زخمی شده باشد یا میوههای آلوده از قبل روی درخت باقی مانده باشند، خسارت میتواند خیلی سریع بیشتر شود. پوسیدگی قهوهای هلو، شلیل و آلو یکی از بیماریهای مهم درختان میوه هستهدار است و بیشتر در باغهایی دردسرساز میشود که رطوبت بالا، بارندگی نزدیک برداشت، آبیاری نامناسب، تاج متراکم یا میوههای زخمی دارند.
این بیماری فقط به میوه رسیده حمله نمیکند. عامل بیماری میتواند گل، شاخههای جوان و میوه را درگیر کند و میوههای پوسیدهای که روی درخت خشک و مومیایی میشوند، میتوانند منبع آلودگی برای ادامه فصل یا سال بعد باشند.
یکی از اشتباهات رایج این است که باغدار وقتی پوسیدگی را روی میوه میبیند تازه به فکر کنترل بیماری میافتد. در حالی که مدیریت موفق پوسیدگی قهوهای هلو، شلیل و آلو باید از بهداشت باغ، کنترل میوههای آلوده، مدیریت زخم میوه و در صورت نیاز برنامه قارچکش مناسب شروع شود.
در این مقاله از کشاورزی ارکیده، علائم، شرایط ایجاد بیماری، روش تشخیص و راههای پیشگیری و کنترل را به زبان ساده بررسی میکنیم.
پوسیدگی قهوهای چیست؟
پوسیدگی قهوهای یک بیماری قارچی در درختان هستهدار است.
هلو، شلیل، آلو، زردآلو و گیلاس میتوانند به این بیماری حساس باشند، هرچند شدت آلودگی به رقم، شرایط آبوهوا و مدیریت باغ بستگی دارد.
عامل بیماری میتواند در قسمتهای آلوده باقی بماند و زمانی که دوباره رطوبت و دمای مناسب فراهم شود، آلودگی جدید ایجاد کند.
مهمترین منابع باقی ماندن بیماری در باغ عبارتاند از:
- میوههای مومیاییشده روی درخت
- میوههای پوسیده باقیمانده در باغ
- شاخههای آلوده و خشک
- زخمهای بیماری روی شاخه
به همین دلیل جمعآوری میوههای خراب فقط برای تمیزی باغ نیست؛ یک کار مهم برای کاهش فشار بیماری محسوب میشود.
در مقاله مهمترین بیماریهای هلو و شلیل میتوانید با سایر بیماریهای مهم این دو درخت نیز آشنا شوید.
علائم پوسیدگی قهوهای هلو، شلیل و آلو چیست؟
پوسیدگی قهوهای هلو، شلیل و آلو در مراحل مختلف فصل میتواند علائم متفاوتی ایجاد کند.
مهم است فقط میوه را بررسی نکنیم.
آلودگی گلها
در بعضی باغها بیماری از زمان گلدهی شروع میشود.
گل آلوده ممکن است:
- قهوهای شود.
- پژمرده شود.
- خشک شود.
- روی شاخه باقی بماند.
گاهی آلودگی از گل به شاخه جوان منتقل میشود و قسمتی از سرشاخه نیز خشک میشود.
در این شرایط باغدار ممکن است مشکل را با سرمازدگی یا خشکیدگی معمول شاخه اشتباه بگیرد.
علائم روی شاخه
در ادامه بیماری ممکن است روی شاخه جوان قسمتهای تیره یا خشک ایجاد شود.
گاهی همراه زخم شاخه ترشح صمغ نیز مشاهده میشود.
اگر شاخه آلوده باقی بماند، میتواند در ادامه منبع تولید آلودگی برای میوهها باشد.
علائم روی میوه
واضحترین علامت پوسیدگی قهوهای هلو، شلیل و آلو روی میوه دیده میشود.
معمولاً ابتدا یک لکه قهوهای کوچک ظاهر میشود.
این لکه:
- نرم میشود.
- بزرگتر میشود.
- به سرعت روی سطح میوه گسترش پیدا میکند.
- در شرایط مرطوب با تودههای خاکستری یا قهوهای قارچ پوشیده میشود.
در آلودگی شدید ممکن است تقریباً کل میوه قهوهای و پوسیده شود.
میوه مومیایی چیست و چرا مهم است؟
اگر میوه آلوده از درخت جدا نشود، ممکن است به مرور آب خود را از دست بدهد، جمع شود و به شکل تودهای خشک و چروکیده روی شاخه باقی بماند.
به این حالت معمولاً میوه مومیاییشده گفته میشود.
این میوهها یکی از مهمترین منابع ادامه بیماری هستند.
اگر باغدار بعد از برداشت آنها را روی درخت رها کند، عامل بیماری میتواند در آنها باقی بماند.
به همین دلیل یکی از سادهترین و ارزانترین راههای کاهش پوسیدگی قهوهای هلو، شلیل و آلو، جمعآوری همین میوههاست.
هم میوه روی درخت و هم میوههای آلوده کف باغ باید مدیریت شوند.
چه شرایطی پوسیدگی قهوهای را بیشتر میکند؟
بیماری در تمام شرایط با شدت یکسان ایجاد نمیشود.
چند عامل احتمال خسارت را بهطور واضح بالا میبرند.
رطوبت زیاد
بارندگی، شبنم سنگین و ماندن طولانی رطوبت روی میوه شرایط را برای آلودگی مناسبتر میکند.
به همین دلیل بارندگیهای نزدیک برداشت میتوانند خطر بیماری را افزایش دهند.
دمای مناسب همراه با رطوبت
هوای نسبتاً گرم همراه با رطوبت بالا یکی از شرایط مناسب توسعه بیماری است.
در سالهای خشک ممکن است مشکل کمتر دیده شود و در سالهای مرطوب شدت آن ناگهان افزایش پیدا کند.
تاج متراکم درخت
وقتی شاخ و برگ خیلی متراکم باشد:
- هوا کمتر جریان پیدا میکند.
- رطوبت دیرتر خشک میشود.
- میوهها مدت بیشتری خیس میمانند.
این شرایط به نفع بیماری است.
هرس اصولی میتواند گردش هوا و نور داخل تاج را بهتر کند.
برای اطلاعات بیشتر درباره این موضوع، راهنمای اصول هرس درختان میوه را مطالعه کنید.
زخم میوه یکی از مهمترین عوامل آلودگی است
میوهای که پوست سالمی دارد معمولاً مقاومت بیشتری نسبت به میوه زخمی دارد.
اما اگر پوست هلو، شلیل یا آلو آسیب ببیند، ورود عامل بیماری راحتتر میشود.
زخم میتواند در اثر عوامل مختلف ایجاد شود:
- تگرگ
- پرندگان
- ترک خوردگی
- آفات میوه
- تماس و ساییدگی شاخه
- برداشت خشن
- حملونقل نامناسب
به همین دلیل کنترل آفات میوه فقط برای جلوگیری از خسارت خود آفت نیست؛ زخم ایجادشده توسط بعضی آفات میتواند زمینه پوسیدگی را نیز بیشتر کند.
چرا بیماری نزدیک برداشت شدیدتر میشود؟
با رسیدن هلو، شلیل و آلو، بافت میوه نرمتر و حساستر میشود.
در این مرحله اگر عامل بیماری وجود داشته باشد و رطوبت نیز مناسب باشد، پوسیدگی میتواند سریعتر گسترش پیدا کند.
به همین دلیل پوسیدگی قهوهای هلو، شلیل و آلو معمولاً نزدیک برداشت اهمیت اقتصادی بیشتری پیدا میکند.
ممکن است باغدار محصول سالمی روی درخت ببیند، اما بعد از بارندگی یا افزایش رطوبت ناگهان تعداد میوههای پوسیده زیاد شود.
همچنین بعضی آلودگیها ممکن است در باغ ایجاد شوند ولی علائم اصلی بعد از برداشت و در بستهبندی یا نگهداری دیده شوند.
پس سلامت ظاهری میوه در لحظه برداشت همیشه به معنی نبود آلودگی نیست.
تفاوت پوسیدگی قهوهای با آسیب معمولی میوه چیست؟
هر لکه قهوهای روی هلو یا آلو الزاماً پوسیدگی قهوهای هلو، شلیل و آلو نیست.
برای تشخیص بهتر چند مورد را بررسی کنید.
اگر لکه:
- به سرعت گسترش پیدا میکند.
- بافت زیر آن نرم شده است.
- روی سطح آن تودههای خاکستری یا قهوهای ایجاد شده است.
- چند میوه نزدیک هم درگیر شدهاند.
- میوههای مومیایی روی درخت وجود دارند.
احتمال بیماری بیشتر است.
اما یک لکه خشک ناشی از آفتابسوختگی یا ضربه معمولاً الگوی متفاوتی دارد.
راههای کنترل پوسیدگی قهوهای هلو، شلیل و آلو
کنترل موفق بیماری با یک سمپاشی انجام نمیشود.
بهترین روش، ترکیب چند اقدام است.
۱. میوههای آلوده را سریع جمع کنید
هر میوه پوسیده مقدار زیادی آلودگی برای میوههای سالم اطراف ایجاد میکند.
به محض مشاهده میوه آلوده:
- آن را از درخت خارج کنید.
- داخل ردیف باغ رها نکنید.
- میوههای مومیایی را نیز جمع کنید.
این کار بهخصوص در باغهایی که بیماری سابقه دارد اهمیت زیادی دارد.
اگر فقط سمپاشی انجام شود ولی صدها میوه آلوده روی درخت باقی بماند، فشار بیماری همچنان بالا خواهد بود.
۲. میوههای مومیایی سال قبل را حذف کنید
برای کاهش پوسیدگی قهوهای هلو، شلیل و آلو بهتر است پاکسازی باغ فقط هنگام مشاهده بیماری انجام نشود.
در دوره خواب و زمان هرس، میوههای خشک و مومیاییشده سال قبل را نیز جمع کنید.
شاخههای خشک و بیمار نیز باید بررسی شوند.
این اقدام میزان آلودگی اولیه فصل جدید را کاهش میدهد.
۳. شاخههای بیمار را هرس کنید
اگر شاخهای دارای قسمت مرده یا زخم بیماری است، در زمان مناسب باید با برش تمیز حذف شود.
چند نکته مهم:
- ابزار هرس تیز باشد.
- شاخه آلوده داخل باغ رها نشود.
- ابزار بعد از کار روی شاخههای بیمار تمیز شود.
- تاج درخت بیش از حد متراکم باقی نماند.
هرس صحیح همچنین باعث بهتر شدن جریان هوا داخل درخت میشود.
۴. آبیاری روی تاج درخت را کاهش دهید
اگر سیستم آبیاری باعث خیس شدن مداوم برگ، شاخه و میوه میشود، احتمال بیماری بیشتر میشود.
در باغ هلو، شلیل و آلو بهتر است آبیاری طوری باشد که آب مستقیماً وارد محدوده ریشه شود و میوهها مرتب خیس نشوند.
سیستم قطرهای در صورت طراحی و مدیریت درست میتواند از این نظر مناسبتر باشد.
۵. آفات میوه را کنترل کنید
یکی از مراحل مهم مدیریت پوسیدگی قهوهای هلو، شلیل و آلو کاهش زخم روی میوه است.
اگر آفت میوه را سوراخ کند، احتمال ورود عامل بیماری افزایش پیدا میکند.
بنابراین در طول فصل:
- میوهها را بازدید کنید.
- آفات فعال را شناسایی کنید.
- فقط براساس آفت موجود برنامه کنترل اجرا کنید.
سمپاشی بدون تشخیص آفت توصیه نمیشود.
۶. میوههای آسیبدیده را هنگام تنک حذف کنید
اگر هنگام تنک میوه مشاهده کردید بعضی میوهها:
- ترک دارند.
- زخمی هستند.
- آسیب آفت دارند.
- رشد بسیار ضعیفی دارند.
بهتر است این میوهها در اولویت حذف باشند.
به این ترتیب بخشی از منابع احتمالی آلودگی نیز کاهش پیدا میکند.
۷. برداشت را با دقت انجام دهید
یکی از بخشهایی که معمولاً نادیده گرفته میشود، نحوه برداشت محصول است.
هلو و شلیل پوست حساس و بافت نسبتاً نرمی دارند.
فشار دادن میوه، انداختن داخل سبد یا زخمی کردن پوست هنگام چیدن میتواند احتمال پوسیدگی بعد از برداشت را بالا ببرد.
در زمان برداشت:
- میوه را با فشار زیاد نگیرید.
- سبدها بیش از حد پر نشوند.
- میوه روی زمین ریخته نشود.
- محصول زخمی از محصول سالم جدا شود.
- سبد و محل نگهداری تمیز باشد.
قارچکش برای پوسیدگی قهوهای چه زمانی استفاده شود؟
در باغی که سابقه بیماری دارد یا شرایط آبوهوایی برای بیماری مناسب است، ممکن است استفاده از قارچکش ثبتشده بخشی از برنامه مدیریت باشد.
اما چند نکته بسیار مهم وجود دارد.
اول اینکه سم باید برای محصول و بیماری موردنظر مجاز باشد.
دوم اینکه فاصله آخرین سمپاشی تا برداشت باید دقیقاً طبق برچسب همان محصول رعایت شود.
این موضوع در هلو، شلیل و آلو اهمیت زیادی دارد، چون بسیاری از برنامههای کنترل در نزدیکی برداشت انجام میشوند.
همچنین نباید در طول فصل فقط یک ماده مؤثره را بارها تکرار کرد. تکرار بیبرنامه یک قارچکش میتواند احتمال کاهش حساسیت قارچ به سم را بیشتر کند.
کاپتان و پوسیدگی میوه
کاپتان یکی از قارچکشهای محافظتی شناختهشده است که برای بعضی بیماریهای قارچی درختان میوه استفاده میشود.
در فروشگاه کشاورزی ارکیده میتوانید مشخصات سم قارچکش کاپتان را مشاهده کنید.
اما وجود یک قارچکش در بازار به معنی مناسب بودن آن برای هر زمان و هر باغ نیست.
قبل از مصرف باید:
- محصول هدف روی برچسب بررسی شود.
- بیماری هدف مشخص باشد.
- مقدار مصرف مطابق برچسب باشد.
- فاصله تا برداشت رعایت شود.
- شرایط آبوهوا بررسی شود.
تیوفانات متیل برای پوسیدگی قهوهای
یکی دیگر از قارچکشهایی که در برخی برنامههای بیماریهای درختان میوه مطرح میشود، تیوفانات متیل است.
صفحه قارچکش تیوفانات متیل در سایت ارکیده اطلاعات محصول را ارائه میدهد.
درباره این نوع قارچکشها نیز مهمترین اصل جلوگیری از مصرف بیبرنامه و تکرار مداوم یک ترکیب است.
در باغ تجاری بهتر است برنامه کنترل بیماری با نظر کارشناس گیاهپزشکی و براساس مواد ثبتشده همان سال تنظیم شود.
آیا بردوفیکس پوسیدگی قهوهای را درمان میکند؟
بردوفیکس و ترکیبات مسی بیشتر در برنامههای پیشگیری، ضدعفونی و کاهش بعضی عوامل بیماریزا در دورههای مناسب سال استفاده میشوند.
نباید انتظار داشت میوهای که در آستانه برداشت دچار پوسیدگی فعال شده با مصرف یک ترکیب مسی دوباره سالم شود.
کاربرد ترکیبات مسی بیشتر در دورههای مشخصی مانند:
- پس از خزان
- دوره خواب
- پیش از شروع رشد
- بعضی برنامههای پیشگیری
مطرح است.
برای آشنایی دقیقتر با زمان و نحوه کاربرد آن، مقاله قارچکش بردوفیکس چیست و چه کاربردی دارد؟ را مطالعه کنید.
آیا میوه پوسیده درمان میشود؟
خیر.
میوهای که بخش قابل توجهی از آن دچار پوسیدگی قهوهای هلو، شلیل و آلو شده است با قارچکش دوباره سالم نمیشود.
هدف سمپاشی و سایر روشهای کنترل، محافظت از بافت سالم و کاهش گسترش بیماری است.
پس میوه آلوده را روی درخت رها نکنید به امید اینکه بعداً خوب شود.
هرچه سریعتر منبع آلودگی حذف شود، احتمال انتقال بیماری به سایر میوهها کمتر خواهد بود.
آیا بعد از بارندگی باید باغ را بررسی کنیم؟
بله.
مخصوصاً اگر محصول به مرحله رسیدگی نزدیک است، بعد از دورههای مرطوب و بارندگی باید بازدید باغ بیشتر شود.
موارد زیر را بررسی کنید:
- لکههای تازه روی میوه
- میوههای زخمی
- پوسیدگی کنار ترکها
- میوههای آلوده کنار هم
- میوههای مومیاییشده
اگر بیماری در مرحله اول پیدا شود، مدیریت باغ راحتتر از زمانی خواهد بود که تعداد زیادی میوه پوسیده شده باشند.
کنترل بیماری از زمان گلدهی شروع میشود
یکی از نکات مهم درباره پوسیدگی قهوهای هلو، شلیل و آلو این است که برنامه مدیریت نباید فقط روی میوه رسیده تمرکز داشته باشد.
اگر در باغ سابقه بیماری وجود دارد، وضعیت گلها در بهار نیز باید بررسی شود.
گلهای خشک و آلوده میتوانند منبع آلودگی بعدی باشند.
بنابراین برنامه سمپاشی بهاره باید بر اساس:
- نوع درخت
- سابقه بیماری
- شرایط آبوهوا
- آفات و بیماریهای موجود
تنظیم شود.
برای آشنایی با مراحل مختلف مراقبت اول فصل میتوانید مقاله ترکیب سمپاشی بهاره و زمان اجرای آن را نیز مطالعه کنید.
برنامه ساده مدیریت پوسیدگی قهوهای در باغ
اگر باغ هلو، شلیل یا آلو دارید، برنامه کلی زیر میتواند برای بررسی باغ مفید باشد:
| زمان | اقدام مهم |
|---|---|
| دوره خواب | حذف میوههای مومیایی و شاخههای آلوده |
| هرس | باز کردن تاج و بهبود جریان هوا |
| شروع فصل | بررسی سابقه بیماری و برنامه پیشگیری |
| گلدهی | پایش خشکیدگی گل و شاخه جوان |
| تشکیل میوه | کنترل آفات و جلوگیری از زخمی شدن |
| رشد میوه | حذف میوههای آسیبدیده |
| نزدیک برداشت | افزایش بازدید باغ و کنترل بیماری طبق نیاز |
| بعد از بارندگی | بررسی سریع میوهها |
| برداشت | جلوگیری از زخمی شدن محصول |
| بعد برداشت | پاکسازی منابع آلوده |
۸ اشتباه رایج که پوسیدگی قهوهای را بیشتر میکند
رها کردن میوه پوسیده روی درخت
یکی از مهمترین اشتباهها همین است.
هر میوه بیمار میتواند منبع ادامه آلودگی باشد.
رها کردن میوه مومیایی تا سال بعد
میوه خشکشده روی شاخه باید در برنامه پاکسازی باغ قرار گیرد.
توجه نکردن به زخم میوه
هلو یا شلیل زخمی خیلی حساستر از میوه سالم است.
سمپاشی فقط بعد از شیوع شدید
مدیریت بیماری در مرحله پیشگیری معمولاً مؤثرتر از زمانی است که بخش زیادی از محصول درگیر شده باشد.
تکرار یک قارچکش
در برنامههای متعدد نباید همیشه از یک ترکیب با روش اثر یکسان استفاده کرد.
رعایت نکردن فاصله تا برداشت
هر قارچکش فاصله مصرف تا برداشت مخصوص خودش را دارد و باید از روی برچسب همان محصول بررسی شود.
برداشت خشن میوه
زخم هنگام برداشت میتواند زمینه پوسیدگی بعد از برداشت را بیشتر کند.
تاج بسیار شلوغ درخت
رطوبت در تاج متراکم دیرتر خشک میشود و شرایط بیماری مناسبتر میشود.
سوالات متداول درباره پوسیدگی قهوهای هلو، شلیل و آلو
پوسیدگی قهوهای هلو، شلیل و آلو چیست؟
پوسیدگی قهوهای هلو، شلیل و آلو یک بیماری قارچی مهم در درختان هستهدار است که میتواند گل، شاخه و میوه را درگیر کند. روی میوه معمولاً پوسیدگی نرم و قهوهای ایجاد میشود.
اولین علامت پوسیدگی قهوهای چیست؟
روی میوه معمولاً یک لکه کوچک قهوهای ظاهر میشود که بهتدریج بزرگ شده و بخش بیشتری از میوه را درگیر میکند.
چرا روی هلوی پوسیده پودر خاکستری ایجاد میشود؟
در شرایط مناسب، عامل بیماری روی سطح قسمت پوسیده تودههای تولیدکننده آلودگی ایجاد میکند که به شکل نقاط یا تودههای خاکستری تا قهوهای دیده میشوند.
چرا میوههای هلو روی درخت خشک و چروکیده میشوند؟
یکی از دلایل میتواند پوسیدگی قهوهای باشد. میوه آلوده ممکن است بعد از پوسیدن خشک شده و به شکل میوه مومیایی روی درخت باقی بماند.
بهترین سم برای پوسیدگی قهوهای هلو چیست؟
بهترین قارچکش به زمان بیماری، سابقه مصرف، محصول، ثبت فعلی سم و فاصله تا برداشت بستگی دارد. استفاده از قارچکش باید براساس برچسب و نظر کارشناس انجام شود.
آیا کاپتان برای پوسیدگی میوه استفاده میشود؟
کاپتان یکی از قارچکشهای محافظتی مورد استفاده در برخی برنامههای بیماری درختان میوه است، اما استفاده آن باید برای محصول و بیماری موردنظر روی برچسب مجاز باشد.
آیا میوه آلوده را میتوان روی زمین انداخت؟
بهتر است میوههای بیمار از محیط باغ جمعآوری و مدیریت شوند تا منبع آلودگی باقی نمانند.
آیا بارندگی باعث بیشتر شدن بیماری میشود؟
هوای مرطوب و خیس ماندن میوه خطر توسعه بیماری را بیشتر میکند، بهخصوص در دوره نزدیک برداشت.
آیا پوسیدگی قهوهای بعد از برداشت هم ادامه پیدا میکند؟
بله. میوهای که آلوده شده است ممکن است بعد از برداشت نیز دچار پوسیدگی شود. به همین دلیل برداشت و نگهداری صحیح اهمیت زیادی دارد.
آیا فقط هلو به این بیماری مبتلا میشود؟
خیر. پوسیدگی قهوهای هلو، شلیل و آلو و سایر هستهداران مانند زردآلو و گیلاس را نیز میتواند درگیر کند.
جمعبندی
پوسیدگی قهوهای هلو، شلیل و آلو از بیماریهایی است که در شرایط مرطوب میتواند خیلی سریع خسارت ایجاد کند، مخصوصاً زمانی که میوهها به رسیدگی نزدیک شدهاند.
اما نکته مهم این است که کنترل بیماری فقط با قارچکش انجام نمیشود.
پایه اصلی مدیریت شامل موارد زیر است:
- حذف میوههای پوسیده
- جمعآوری میوههای مومیایی
- حذف شاخههای بیمار
- هرس برای بهتر شدن جریان هوا
- جلوگیری از زخمی شدن میوه
- کنترل آفات ایجادکننده زخم
- برداشت اصولی
- استفاده هدفمند از قارچکش ثبتشده در صورت نیاز
اگر پوسیدگی قهوهای هلو، شلیل و آلو هر سال در باغ تکرار میشود، فقط قارچکش را عوض نکنید. ابتدا ببینید منبع آلودگی داخل باغ کجاست.
ممکن است تعداد زیادی میوه مومیایی روی درخت باقی مانده باشد، تاج درخت بیش از حد متراکم باشد یا آفات باعث زخم روی میوه شوند.
همچنین نزدیک برداشت نباید هیچ قارچکشی بدون بررسی فاصله مجاز تا برداشت مصرف شود.
برای انتخاب قارچکش مناسب، زمان مصرف و برنامه کنترل، میتوانید نوع درخت، زمان تقریبی برداشت، میزان آلودگی و سابقه سمپاشی باغ را در اختیار کارشناسان کشاورزی ارکیده قرار دهید تا قبل از مصرف محصول، شرایط واقعی باغ بررسی شود.
