کنه تارعنکبوتی درختان میوه؛ علائم و بهترین روش مبارزه
زرد و کدر شدن برگها در وسط تابستان، ایجاد نقاط بسیار ریز روشن روی سطح برگ، برنزه شدن برگها و مشاهده تارهای نازک در پشت برگ میتواند نشانه حضور یکی از آفات مهم باغ باشد: کنه تارعنکبوتی درختان میوه.
این آفت مخصوصاً در هوای گرم و خشک میتواند خیلی سریع زیاد شود. گاهی باغدار ابتدا تصور میکند درخت دچار کمبود عناصر غذایی یا تنش گرمایی شده است، اما وقتی پشت برگ را دقیق بررسی میکند، تعداد زیادی موجود بسیار ریز در حال حرکت مشاهده میشود.
مشکل اصلی اینجاست که کنه تارعنکبوتی درختان میوه از سلولهای برگ تغذیه میکند و با افزایش جمعیت، توان فتوسنتز برگ را کاهش میدهد. در آلودگی شدید برگها زرد، برنزه و خشک شده و حتی ممکن است زودتر از موعد بریزند.
ریزش شدید برگ علاوه بر ضعف درخت میتواند باعث آفتابسوختگی میوه و شاخهها شود و در بعضی درختان روی کیفیت محصول و حتی قدرت باردهی سال بعد اثر بگذارد.
اما بهترین روش مبارزه با کنه این نیست که با مشاهده اولین برگ زرد فوراً یک کنهکش قوی استفاده کنیم. ابتدا باید وجود آفت تأیید شود، شدت جمعیت بررسی شود و ببینیم دشمنان طبیعی هنوز در باغ فعال هستند یا نه.
در این مقاله از کشاورزی ارکیده، علائم کنه تارعنکبوتی درختان میوه، شرایط افزایش جمعیت، روش تشخیص و بهترین راههای پیشگیری و مبارزه را به زبان ساده بررسی میکنیم.
کنه تارعنکبوتی چیست؟
کنه تارعنکبوتی حشره نیست، بلکه از گروه کنههاست و از نظر زیستی به عنکبوتها نزدیکتر است.
اندازه این آفت بسیار کوچک است و معمولاً بدون ذرهبین تشخیص دقیق آن سخت است. با چشم غیرمسلح بیشتر به شکل نقاط بسیار ریز متحرک در پشت برگ دیده میشود.
بیشتر جمعیت کنهها در سطح زیرین برگ زندگی میکنند و همانجا:
- تغذیه میکنند.
- تخم میگذارند.
- تار تولید میکنند.
- جمعیت خود را افزایش میدهند.
یکی از گونههای بسیار شناختهشده این گروه، کنه تارتن دولکهای است که دامنه میزبانی بسیار وسیعی دارد.
برای شناخت سایر کنههای باغی میتوانید مقاله انواع کنه درختان و روشهای مبارزه و پیشگیری را مطالعه کنید.
کنه تارعنکبوتی به چه درختانی حمله میکند؟
کنه تارعنکبوتی درختان میوه میتواند روی تعداد زیادی از محصولات باغی دیده شود.
از جمله:
- سیب
- گلابی
- هلو
- شلیل
- آلو
- زردآلو
- بادام
- برخی باغهای انگور
- انجیر
- و بسیاری از گیاهان زراعی و زینتی
شدت خسارت در همه درختان یکسان نیست و شرایط باغ نیز نقش بسیار مهمی دارد.
ممکن است دو باغ کنار یکدیگر باشند ولی باغی که کمآبی، گردوغبار و مصرف زیاد حشرهکشهای عمومی داشته است، جمعیت کنه بسیار بیشتری نشان دهد.
علائم کنه تارعنکبوتی روی برگ چیست؟
تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد.
ایجاد نقاط روشن و ریز روی برگ
کنه با مکیدن محتویات سلولهای برگ تغذیه میکند.
در مراحل اولیه تعداد زیادی نقطه بسیار ریز روشن روی سطح برگ دیده میشود.
برگ بهتدریج حالت:
- خالخال
- کدر
- نقرهای
- یا زرد مایل به برنز
پیدا میکند.
زرد و برنزه شدن برگ
با افزایش جمعیت کنه تارعنکبوتی درختان میوه، تعداد سلولهای آسیبدیده بیشتر شده و برگ ظاهر طبیعی خود را از دست میدهد.
در مراحل شدید برگ ممکن است تقریباً برنزه یا قهوهای شود.
این علامت گاهی با کمبود عناصر غذایی اشتباه گرفته میشود.
تفاوت مهم این است که در خسارت کنه معمولاً با بررسی دقیق پشت برگ میتوان خود آفت، تخمها یا تارها را مشاهده کرد.
تار روی پشت برگ
یکی از مشخصترین علائم آلودگی شدید، تارهای بسیار نازک است.
این تارها ممکن است بین:
- رگبرگها
- برگ و دمبرگ
- برگهای کنار یکدیگر
- و در آلودگی شدید روی میوه و شاخه
دیده شوند.
وجود تار همراه با نقاط متحرک ریز یکی از نشانههای مهم کنههای تارتن است.
ریزش زودرس برگ
در آلودگی شدید، برگها توان فعالیت طبیعی خود را از دست میدهند.
ابتدا زرد یا برنزه شده و سپس میریزند.
اگر در اواسط یا اواخر تابستان درختان شما شروع به ریزش غیرعادی برگ کردهاند، کنه یکی از عواملی است که باید بررسی شود.
برای بررسی سایر دلایل این مشکل میتوانید مقاله علت ریزش زودرس برگ درختان را مطالعه کنید.
خسارت کنه تارعنکبوتی به میوه چیست؟
خسارت اصلی کنه تارعنکبوتی درختان میوه روی برگ اتفاق میافتد، اما اثر آن میتواند به میوه نیز برسد.
وقتی مقدار زیادی از سطح برگ آسیب ببیند، درخت توان کمتری برای تولید مواد غذایی دارد.
در نتیجه در آلودگی شدید ممکن است:
- رشد میوه کاهش پیدا کند.
- رنگ گرفتن بعضی میوهها ضعیف شود.
- کیفیت محصول پایین بیاید.
- آفتابسوختگی بیشتر شود.
ریزش برگ باعث میشود میوههایی که قبلاً در سایه تاج بودند ناگهان در معرض مستقیم آفتاب قرار بگیرند.
این مسئله مخصوصاً در گرمای شدید تابستان اهمیت زیادی دارد.
چرا کنه در هوای گرم زیاد میشود؟
یکی از مهمترین دلایل طغیان کنه تارعنکبوتی درختان میوه، هوای گرم و خشک است.
کنهها در چنین شرایطی میتوانند نسلهای متوالی و سریعی ایجاد کنند.
در گرمای تابستان ممکن است جمعیت در مدت کوتاهی چند برابر شود.
به همین دلیل باغی که اوایل تابستان فقط آلودگی خفیف دارد، اگر کنترل طبیعی از بین برود ممکن است چند هفته بعد با خسارت شدید مواجه شود.
کمآبی چگونه خسارت کنه را بیشتر میکند؟
درختی که تحت تنش خشکی قرار دارد معمولاً نسبت به خسارت کنه حساستر است.
در این شرایط هم خود گیاه ضعیفتر است و هم محیط گرم و خشک به نفع افزایش جمعیت آفت عمل میکند.
بنابراین یکی از پایههای کنترل کنه تارعنکبوتی درختان میوه، آبیاری اصولی است.
اما این جمله به معنی غرقاب کردن باغ نیست.
هدف این است که ریشه در طول دوره گرم تابستان دچار تنش شدید و مداوم نشود.
نقش گردوغبار در افزایش کنه
باغهای کنار جادههای خاکی معمولاً باید بیشتر از نظر کنه بررسی شوند.
گردوغبار میتواند روی سطح برگ بنشیند و شرایط محیطی باغ را به نفع کنه تغییر دهد.
اگر مسیرهای خاکی باغ در تابستان دائماً گردوغبار ایجاد میکنند، کنترل گردوغبار میتواند بخشی از برنامه مدیریت باشد.
راهکارهایی مانند:
- کاهش رفتوآمد غیرضروری
- مرطوب کردن مسیرهای بسیار خاکی در صورت امکان
- حفظ پوشش مناسب کف باغ
میتوانند کمککننده باشند.
چرا بعضی سمپاشیها باعث بیشتر شدن کنه میشوند؟
این یکی از مهمترین نکات مقاله است.
گاهی باغدار برای کنترل یک حشره دیگر، حشرهکش وسیعالطیف استفاده میکند. چند روز یا چند هفته بعد متوجه میشود جمعیت کنه به شکل عجیبی بالا رفته است.
دلیل میتواند از بین رفتن دشمنان طبیعی کنه باشد.
در باغ تعداد زیادی موجود مفید زندگی میکنند که از کنه تغذیه میکنند.
اگر با سمپاشی غیرانتخابی این شکارچیان حذف شوند، کنه بدون دشمن طبیعی میتواند خیلی سریع تکثیر شود.
به همین دلیل مصرف بیشتر سم همیشه به معنی باغ سالمتر نیست.
برای آشنایی با مدیریت سایر آفات، مقاله شایعترین آفات درختان میوه و روشهای مبارزه را ببینید.
دشمنان طبیعی کنه تارعنکبوتی
در باغ سالم، کنههای شکارگر و بعضی حشرات مفید میتوانند مقدار زیادی از جمعیت کنه تارعنکبوتی درختان میوه را کنترل کنند.
از دشمنان طبیعی مهم میتوان به:
- کنههای شکارگر
- تریپسهای شکارگر
- بالتوریها
- بعضی سنهای شکارگر
اشاره کرد.
به همین دلیل قبل از استفاده از کنهکش، بهتر است پشت برگها بررسی شود.
همه کنههایی که مشاهده میکنید الزاماً آفت نیستند.
کنههای شکارگر معمولاً سریعتر حرکت میکنند و نقش بسیار مفیدی در کنترل طبیعی آفت دارند.
چطور کنه تارعنکبوتی را در باغ پیدا کنیم؟
بهترین روش این است که منتظر خسارت شدید نمانیم.
پشت برگ را بررسی کنید
از چند قسمت باغ نمونه بگیرید:
- داخل تاج
- بیرون تاج
- درختان کنار جاده
- درختان دارای تنش آب
- قسمتهایی که قبلاً سابقه کنه داشتهاند
چند برگ را برگردانید و با ذرهبین بررسی کنید.
از کاغذ سفید استفاده کنید
یک روش ساده برای باغدار:
- یک کاغذ سفید زیر شاخه نگه دارید.
- شاخه یا برگ را چند ضربه آرام بزنید.
- سطح کاغذ را نگاه کنید.
اگر نقاط بسیار ریز شروع به حرکت کردند، احتمال وجود کنه زیاد است.
برای تشخیص نوع کنه بهتر است از ذرهبین استفاده شود.
چه زمانی باید با کنه مبارزه کنیم؟
وجود چند کنه روی چند برگ الزاماً به معنی نیاز فوری به سمپاشی نیست.
اگر:
- خسارت قابل توجه وجود ندارد.
- جمعیت آفت پایین است.
- دشمنان طبیعی زیاد هستند.
ممکن است کنترل طبیعی کافی باشد.
اما اگر جمعیت رو به افزایش است و همزمان:
- برگها خالدار شدهاند.
- تار زیاد شده است.
- برگها زرد میشوند.
- دشمن طبیعی کم است.
باید برنامه کنترل جدیتر شود.
آستانه دقیق مبارزه به محصول و نوع کنه بستگی دارد، بنابراین برای باغ تجاری بهتر است پایش اختصاصی محصول انجام شود.
بهترین روش مبارزه با کنه تارعنکبوتی درختان میوه
بهترین روش، مدیریت تلفیقی است؛ نه فقط یک کنهکش.
۱. تنش آبی را برطرف کنید
اگر درخت تشنه است، اول برنامه آبیاری را اصلاح کنید.
درخت تنشدیده هم خسارت بیشتری میبیند و هم نسبت به محلولپاشی در گرمای شدید حساستر است.
۲. گردوغبار باغ را کم کنید
مخصوصاً باغهای کنار جاده و مسیرهای خاکی باید بیشتر مدیریت شوند.
۳. دشمنان طبیعی را حفظ کنید
از مصرف بیدلیل حشرهکشهای عمومی که جمعیت شکارچیان کنه را نابود میکنند خودداری کنید.
۴. سطح زیر برگ را هدف قرار دهید
بیشتر جمعیت کنه تارعنکبوتی درختان میوه در پشت برگ قرار دارد.
اگر سمپاشی فقط سطح بالایی تاج را خیس کند، نتیجه ضعیف خواهد بود.
پوشش کامل زیر برگ یکی از مهمترین نکات کنترل است.
۵. در گرمای شدید سمپاشی نکنید
محلولپاشی در ساعات خیلی گرم میتواند خطر آسیب به گیاه را افزایش دهد.
همچنین درخت نباید هنگام سمپاشی تحت تنش شدید خشکی باشد.
چه کنهکشی برای کنه تارعنکبوتی مناسب است؟
هیچ مادهای را نمیتوان برای تمام درختان و تمام مراحل بهعنوان «بهترین کنهکش» معرفی کرد.
محصول باید براساس:
- نوع درخت
- گونه کنه
- مرحله زندگی آفت
- زمان برداشت
- سموم قبلی استفادهشده
انتخاب شود.
در برنامههای مختلف ممکن است مواد مؤثرهای مانند:
- آبامکتین
- پروپارژیت
- هگزیتیازوکس
- فنپیروکسیمیت
- و سایر کنهکشهای ثبتشده
مطرح باشند.
اما ثبت مصرف، مقدار و دوره کارنس برای هر محصول باید از برچسب همان سم و توصیه گیاهپزشکی منطقه بررسی شود.
مخصوصاً نزدیک برداشت، دوره کارنس اهمیت بسیار زیادی دارد.
چرا نباید همیشه یک کنهکش را تکرار کنیم؟
کنهها توان بالایی برای ایجاد مقاومت دارند.
اگر چند بار پشت سر هم از یک ماده با روش اثر یکسان استفاده شود، جمعیتهای مقاوم میتوانند باقی بمانند و تکثیر شوند.
نتیجه این است که باغدار هر بار سم بیشتری مصرف میکند ولی اثر کمتر میبیند.
بنابراین در کنترل کنه تارعنکبوتی درختان میوه باید تناوب گروههای کنهکش و مدیریت مقاومت جدی گرفته شود.
فقط تغییر برند کافی نیست.
ممکن است دو برند مختلف ماده مؤثره یا روش اثر یکسان داشته باشند.
آیا آبامکتین برای کنه مناسب است؟
آبامکتین یکی از مواد شناختهشده در برنامه کنترل بعضی کنههاست.
اما نباید به شکل نسخه ثابت برای همه باغها استفاده شود.
کارایی آن به:
- نوع کنه
- مرحله آفت
- پوشش سمپاشی
- مقاومت احتمالی
- محصول هدف
بستگی دارد.
اگر باغ چند سال پشت سر هم فقط آبامکتین دریافت کرده است، بهتر است برنامه مقاومت با کارشناس بررسی شود.
پروپارژیت برای کنه تارعنکبوتی
پروپارژیت نیز یکی از کنهکشهایی است که در برخی محصولات برای کنترل کنهها استفاده میشود.
در تقویم سمپاشی باغات میوه ارکیده نیز به کنهکشهای تابستانه اشاره شده است.
اما مقدار مصرف پروپارژیت باید براساس محصول تجاری، درخت هدف و برچسب همان سم تعیین شود.
نقش روغن ولک در کنترل کنهها
روغنهای باغبانی میتوانند در برنامه کنترل بعضی کنهها و تخمهای زمستانگذران نقش داشته باشند.
برای مثال روغن ولک خزر سم در برنامه زمستانه برخی درختان برای کاهش جمعیت تخم کنه و بعضی آفات استفاده میشود.
اما روغنپاشی زمستانه با سمپاشی تابستانه تفاوت دارد.
غلظت زمستانه روغن را نباید در فصل رشد روی برگ سبز استفاده کرد.
مقدار و زمان مصرف باید دقیقاً طبق برچسب محصول باشد.
آیا اتیون برای کنه مناسب است؟
سم اتیون خاصیت حشرهکشی و کنهکشی دارد و در بعضی برنامههای زمستانه و کنترل آفات مطرح میشود.
اما استفاده از چنین سمومی باید با دقت انجام شود، چون سموم وسیعالطیف میتوانند روی دشمنان طبیعی نیز اثر بگذارند.
برای کنه تارعنکبوتی درختان میوه در فصل رشد، انتخاب یک کنهکش اختصاصی و سازگار با برنامه مدیریت تلفیقی معمولاً منطقیتر از سمپاشی بیهدف با حشرهکش عمومی است.
سمپاشی زمستانه چه کمکی به کنترل کنه میکند؟
بعضی گونههای کنه زمستان را به شکل تخم یا فرمهای دیگر روی درخت سپری میکنند.
در این شرایط، روغنپاشی زمستانه در زمان صحیح میتواند جمعیت اولیه فصل بعد را کاهش دهد.
اما سمپاشی زمستانه به معنی این نیست که تابستان دیگر نیازی به پایش نیست.
حتی باغی که زمستان خوب سمپاشی شده است ممکن است در تابستان به دلیل:
- هوای گرم
- خشکی
- گردوغبار
- نابودی دشمنان طبیعی
دچار طغیان کنه شود.
آیا شستن درخت با آب کنه را کم میکند؟
در باغهای کوچک و روی درختان کوتاه، فشار آب روی سطح زیرین برگها میتواند بخشی از جمعیت کنه و گردوغبار را کاهش دهد.
اما در باغ تجاری بزرگ این روش معمولاً جایگزین برنامه کامل مدیریت نیست.
همچنین نباید با این کار رطوبت نامناسب یا بیماریهای دیگر ایجاد شود.
هدف اصلی، کاهش گردوغبار و بخشی از جمعیت آفت است.
اشتباهات رایج در مبارزه با کنه تارعنکبوتی
سمپاشی بدون دیدن کنه
زردی برگ دلایل زیادی دارد.
اول آفت را پیدا کنید.
استفاده از یک سم در تمام فصل
این کار خطر مقاومت را بالا میبرد.
سمپاشی فقط روی سطح بالای برگ
کنه معمولاً بیشتر زیر برگ است.
مصرف حشرهکش عمومی به جای کنهکش
هر حشرهکشی کنه را کنترل نمیکند.
نابودی دشمنان طبیعی
این اشتباه میتواند باعث طغیان شدیدتر آفت شود.
سمپاشی در ظهر گرم
درخت تحت تنش گرما و خشکی میتواند به محلولپاشی حساستر باشد.
قطع آبیاری
کمآبی معمولاً خسارت کنه را شدیدتر میکند.
برنامه ساده کنترل کنه تارعنکبوتی در باغ
| مرحله | اقدام مهم |
|---|---|
| زمستان | بررسی تخمهای زمستانگذران و اجرای برنامه روغنپاشی در صورت نیاز |
| شروع فصل | بررسی پشت برگها |
| اواخر بهار | پایش مناطق سابقهدار |
| شروع گرما | افزایش دفعات بازدید |
| مشاهده جمعیت کم | حفظ دشمنان طبیعی و اصلاح تنش |
| افزایش جمعیت | انتخاب کنهکش مناسب براساس محصول و برچسب |
| بعد از سمپاشی | بررسی دوباره جمعیت |
| تابستان | کنترل گردوغبار و آبیاری مناسب |
| نزدیک برداشت | توجه ویژه به دوره کارنس |
سوالات متداول درباره کنه تارعنکبوتی درختان میوه
کنه تارعنکبوتی درختان میوه چه علائمی دارد؟
مهمترین علائم شامل نقاط ریز روشن روی برگ، کدر و برنزه شدن برگ، تارهای ظریف در پشت برگ، زرد شدن و در آلودگی شدید ریزش برگ است.
کنه تارعنکبوتی چه زمانی بیشتر میشود؟
هوای گرم و خشک، گردوغبار و تنش آبی معمولاً شرایط مناسبی برای افزایش جمعیت کنه تارعنکبوتی درختان میوه فراهم میکنند.
بهترین سم برای کنه تارعنکبوتی چیست؟
یک سم ثابت برای همه باغها وجود ندارد. انتخاب کنهکش باید براساس محصول، نوع کنه، مرحله آفت، سابقه سمپاشی و دوره کارنس انجام شود.
آیا آبامکتین کنه را از بین میبرد؟
آبامکتین در بعضی برنامههای کنترل کنه استفاده میشود، اما میزان اثر آن به نوع کنه، مقاومت احتمالی و محصول هدف بستگی دارد.
آیا کنه باعث ریزش برگ میشود؟
بله. آلودگی شدید میتواند برگها را زرد و برنزه کرده و باعث ریزش زودرس شود.
تار روی درخت همیشه مربوط به کنه است؟
خیر، اما تار بسیار ظریف همراه با نقاط کوچک متحرک روی پشت برگ یکی از علائم مهم کنه تارتن است.
چرا بعد از سمپاشی حشرهکش کنه بیشتر شد؟
برخی حشرهکشهای وسیعالطیف میتوانند دشمنان طبیعی کنه را کاهش دهند و در نتیجه جمعیت کنه افزایش پیدا کند.
آیا روغن ولک کنه را کنترل میکند؟
روغن باغبانی میتواند در برنامه کنترل بعضی مراحل زمستانگذران کنه استفاده شود. مقدار و زمان مصرف باید طبق برچسب محصول باشد.
آیا یک بار سمپاشی کافی است؟
همیشه نه. بعضی کنهکشها روی تخم اثر کمی دارند و ممکن است نسل جدید ظاهر شود. بعد از درمان باید باغ دوباره پایش شود و هر تکرار فقط براساس نیاز و برنامه مقاومت انجام گیرد.
جمعبندی
کنه تارعنکبوتی درختان میوه یکی از آفات مهم فصل گرم است که اگر دیر تشخیص داده شود میتواند مقدار زیادی از سطح برگ درخت را از بین ببرد.
علائم مهم عبارتاند از:
- نقاط بسیار ریز روشن روی برگ
- کدر شدن برگ
- برنزه شدن
- تار ظریف
- زردی
- ریزش زودرس برگ
اما بهترین روش مبارزه فقط سمپاشی نیست.
برای کنترل موفق کنه تارعنکبوتی درختان میوه باید چند اقدام در کنار هم اجرا شود:
- آبیاری مناسب
- کاهش گردوغبار
- حفظ دشمنان طبیعی
- پایش منظم پشت برگ
- استفاده نکردن بیدلیل از حشرهکشهای عمومی
- انتخاب کنهکش مناسب در زمان لازم
- پوشش کامل زیر برگ
- رعایت تناوب سموم
اگر هر تابستان کنه در باغ شما طغیان میکند، فقط برند کنهکش را عوض نکنید.
بررسی کنید آیا درختان دچار تنش آب هستند، جاده خاکی کنار باغ وجود دارد، دشمنان طبیعی با سمپاشیهای قبلی حذف شدهاند یا یک ماده مؤثره چندین بار تکرار شده است.
کنترل اصولی کنه تارعنکبوتی درختان میوه زمانی موفقتر است که قبل از زرد شدن و ریزش گسترده برگ آغاز شود.
برای انتخاب کنهکش مناسب میتوانید نوع درخت، زمان برداشت، سموم مصرفشده قبلی و تصویر پشت برگ را برای کارشناسان کشاورزی ارکیده ارسال کنید تا قبل از سمپاشی، شدت آلودگی و گزینه مناسبتر بررسی شود.
