مهمترین آفات درخت انار

درخت انار از مهم‌ترین و ارزشمندترین درختان میوه در مناطق گرم و نیمه‌گرم ایران است. اما در کنار مزایای زیاد، دشمنان کوچکی هم دارد که اگر آقات درخت انار به‌موقع شناسایی نشوند، می‌توانند خسارت زیادی به محصول وارد کنند. آفات درخت انار مانند کرم میوه‌خوار انار، شته انار، کنه انار، سفیدبالک انار، تریپس و شپشک‌های انار ازجمله عوامل اصلی کاهش باردهی، ریزش میوه و پایین آمدن کیفیت محصول هستند.

بسیاری از این آفات در ابتدا با نشانه‌هایی ساده خود را نشان می‌دهند؛ مثلاً چسبناک شدن برگ‌ها، دوده‌ای شدن میوه، نقره‌ای شدن سطح برگ، یا سوراخ ریز روی پوست انار. اما اگر این علائم نادیده گرفته شوند، در مدت کوتاهی به آلودگی گسترده و کاهش شدید عملکرد منجر خواهند شد. (تماس با ما)

درک درست از نحوه فعالیت و زمان حملهٔ آفات به شما کمک می‌کند تا بتوانید با روش‌های طبیعی، بیولوژیک و تلفیقی جلوی گسترش آن‌ها را بگیرید. استفاده از تله‌های فرمونی انار، کارت‌های زرد و آبی چسبنده، روغن‌پاشی زمستانه و رعایت اصول مدیریت تلفیقی آفات (IPM) باعث می‌شود بدون مصرف زیاد سموم شیمیایی، باغی سالم و پربار داشته باشید.

در این مقاله با زبانی ساده و کاربردی، تمام آنچه لازم است درباره‌ی آفات درخت انار بدانید توضیح داده می‌شود؛ از روش تشخیص سریع و تقویم پایش فصلی گرفته تا معرفی آفات اصلی، راه‌های پیشگیری و بهترین شیوه‌های کنترل بیولوژیک و شیمیایی. هدف این است که هر باغداری—even اگر تازه‌کار باشد—بتواند به‌راحتی آفات را بشناسد، به‌موقع اقدام کند و در نهایت محصولی سالم، شیرین و بازارپسند برداشت نماید.

نشانه‌شناسی سریع آفات درخت انار (چک‌لیست میدانی):

مهم‌ترین آفات درخت انار عبارت‌اند از: شته انار، کرم میوه‌خوار انار، مگس میوه مدیترانه‌ای، تریپس، سفیدبالک/زنجرک، شپشک‌ها، کنه‌های تارعنکبوتی، سن‌ها و چوب‌خوارها. علائم کلیدی شامل عسلمک و دوده، نقره‌ای شدن برگ، سوراخ ریز روی میوه، لکه‌های سفت پوستی، پوسته‌پوسته شدن شاخه، تار ظریف و خاک‌اره پای درخت است.

1) علائم رایج و آفت‌های محتمل:

• برگ‌ها/میوه‌ها چسبناک + دوده سیاه → شته انار، سفیدبالک انار

• برگ نقره‌ای، رگه‌های باریک، بدشکلی گل/میوه → تریپس

• سوراخ ریز روی کلاله/پوست میوه + ریزش میوه‌های کوچک → کرم گلوگاه انار

• لهیدگی موضعی، لکه‌های سفت روی پوست، بوی نامطبوع → سن‌ها/ساس‌های بدبو

• برآمدگی‌های چسبیده و پوسته‌پوسته روی شاخه/برگ → شپشک‌های نرم‌تن/واکس‌دار/قهوه‌ای

• تار ظریف بین برگ‌ها، نقطه‌ای شدن و زردی برگ → کنه‌های تارعنکبوتی

• خاک‌اره پای درخت، سوراخ خروجی روی چوب، سرخشکیدگی شاخه → چوب‌خوارها/ساقه‌خوارها

• لکه‌های نرم و لارو در گوشت میوه‌های رسیده → مگس میوه مدیترانه‌ای

جدول «علامت → احتمال آفت → اولین اقدام»:

علامت میدانی	آفت‌های محتمل	اولین اقدام پیشنهادی
عسلمک و دوده روی برگ/میوه	شته انار، سفیدبالک	شست‌وشوی ملایم؛ کارت زرد؛ صابون/روغن سبک در صورت عبور از آستانه
نقره‌ای شدن برگ و خطوط باریک	تریپس	کارت آبی؛ حذف علف‌های هرز میزبان؛ در ضرورت قارچ بیولوژیک (Beauveria)
سوراخ ریز روی میوه کوچک + ریزش	کرم میوه‌خوار انار	نصب تله فرمونی؛ جمع‌آوری میوه‌های آلوده؛ Bt/Trichogramma در زمان مناسب
لهیدگی موضعی و لکه سفت روی پوست	سن‌ها/ساس‌های بدبو	کنترل علف‌های هرز حاشیه؛ تکاندن صبحگاهی؛ اقدام نقطه‌ای در شدت بالا
پوسته‌پوسته روی شاخه/برگ	شپشک‌ها	هرس شاخه‌های شدیداً آلوده؛ روغن‌پاشی زمستانه طبق برچسب
تار ظریف، لکه‌ای شدن و زردی برگ	کنه‌های تارعنکبوتی	کاهش گردوغبار؛ آبیاری منظم؛ آکاریسید انتخابی با چرخش گروه
خاک‌اره پای درخت + سوراخ روی چوب	چوب‌خوارها/ساقه‌خوارها	هرس تا زیر بافت قهوه‌ای؛ پوشاندن زخم؛ خروج و امحای بقایا
لکه نرم و فرو رفته روی میوه رسیده	مگس میوه مدیترانه‌ای	جمع‌آوری روزانه میوه‌های ریخته؛ تله‌های پروتئینی/فرمونی؛ طعمه‌پاشی هدفمند

آستانه‌های اقدام ساده (قابل استفاده برای باغداران عمومی):

• شته‌ها: اگر حدود ۱۰–۱۵٪ جوانه‌های حساس در چند نقطه آلوده بود و دشمنان طبیعی کافی نیستند → اقدام سبک (شست‌وشوی ملایم، صابون/روغن سبک).

• تریپس: تغییر رنگ/بدشکلی محسوس روی گل و میوه‌های تازه تشکیل‌شده → کارت آبی + حذف میزبان‌های علفی؛ در شدت بالا اقدام بیولوژیک/انتخابی.

• کرم میوه‌خوار انار: با مشاهده اوج پرواز در تله فرمونی و قبل از ورود لارو به میوه → Bt یا Trichogramma.

• کنه‌ها: مشاهده تار + لکه‌دار شدن برگ در چند نقطه باغ → کاهش گردوغبار و در صورت نیاز آکاریسید انتخابی.

• شپشک‌ها: کانون‌های پوسته‌پوسته‌ی گسترده → هرس + روغن‌پاشی زمستانه (طبق برچسب).

آفات اصلی انار و روش‌های مدیریت آن‌ها:

مهمترین آفات درخت انار عبارت اند از:

1) شته انار (Aphis spp.):

شناخت سریع: کلنی‌های سبز یا تیره روی جوانه‌ها و پشت برگ‌های تازه، وجود عسلمک (مایع چسبناک) و دودهٔ سیاه، حضور مورچه‌ها.
خسارت: پیچیدگی و بدفرمی برگ، کاهش رشد، دوده روی برگ/میوه و کاهش بازارپسندی.
آستانهٔ اقدام ساده: آلودگی حدود ۱۰–۱۵٪ جوانه‌های حساس در چند نقطهٔ باغ + نبود دشمنان طبیعی کافی.
کنترل فرهنگی/مکانیکی:

• شست‌وشوی ملایم شاخ‌وبرگ با آب پرفشار (نه آسیب‌زننده).

• مدیریت کود ازته (ازت زیاد = شتهٔ بیشتر).

• حذف پاجوش‌ها و علف‌های میزبان اطراف.
  بیولوژیک: حمایت از کفشدوزک، بالتوری سبز، زنبور پارازیتوئید؛ جلوگیری از مصرف سموم طیف‌گسترده.
  شیمیایی مسئولانه: صابون حشره‌کش یا روغن باغبانی سبک طبق برچسب؛ در شدت بالا از مواد انتخابی با چرخش مادهٔ مؤثره. رعایت PHI نزدیک برداشت.

2) کرم گلوگاه انار / پروانه انار (Deudorix/Virachola):

شناخت سریع: سوراخ ریز روی کلاله یا پوست میوه‌های کوچک، ریزش میوهٔ جوان، وجود لارو داخل میوه و دانه‌های خورده‌شده.
زمان حساس: از تشکیل میوه‌های کوچک؛ تخم‌گذاری همزمان شروع می‌شود.
رصد: نصب تلهٔ فرمونی انار و ثبت اوج پرواز برای زمان‌بندی دقیق.
کنترل فرهنگی:

• جمع‌آوری و خروج/دفن میوه‌های آلوده و ریخته به‌طور منظم.

• کیسه‌گذاری میوه در باغ‌های کوچکِ مناطق پرخطر.
  بیولوژیک:

• رهاسازی Trichogramma (تخم‌خوار) در شروع اوج پرواز.

• کاربرد Bt (باسیلوس تورینجنسیس) قبل از نفوذ لارو به میوه.
  شیمیایی مسئولانه: فقط در آلودگی بالا و پیش از ورود لارو، با مادهٔ انتخابی و رعایت PHI.

3) مگس میوه مدیترانه‌ای (Ceratitis capitata):

شناخت سریع: لکهٔ نرم و فرورفته روی میوه‌های رسیده، لارو در گوشت میوه، فساد سریع.
رصد/پیشگیری:

• تله‌های پروتئینی/فرمونی برای رصد و کاهش جمعیت.

• جمع‌آوری روزانهٔ میوه‌های ریخته و دفن/بی‌اثر‌سازی بقایا.
  فرهنگی/فیزیکی:

• کیسه‌گذاری میوه در باغ‌های کوچک.

• برداشت به‌موقع و کاهش میوهٔ بیش‌رسیده روی درخت.
  کنترل شیمیایی هدفمند: طعمه‌پاشی نقطه‌ای (نه پوشش کامل) فقط در ضرورت و طبق برچسب؛ رعایت PHI نزدیک برداشت.

4) تریپس‌ها (Thrips spp.):

شناخت سریع: نقره‌ای شدن و خطوط باریک روی برگ، زخم‌های ظریف روی گل، بدشکلی سطح میوه.
شرایط مستعد: هوای گرم و خشک، علف‌های هرز میزبان در حاشیه.
پایش: کارت آبی چسبنده + بازدید از گل‌ها و میوه‌های تازه‌تشکیل‌شده.
مدیریت:

• حذف علف‌های هرز میزبان و کاهش غبار.

• در صورت دسترس، استفاده از Beauveria bassiana (بیولوژیک ثبت‌شده).

• مواد انتخابی فقط پس از عبور از آستانه، با محافظت از دشمنان طبیعی.

5) سفیدبالک‌ها و زنجرک‌ها:

شناخت سریع: زردی و ضعف عمومی، پرواز سفید ریز هنگام تکان دادن شاخه، عسلمک و دوده.
پایش: کارت زرد در ارتفاع تاج، ثبت هفتگی.
مدیریت:

• آبیاری منظم (نه تنش خشکی و نه غرقابی).

• صابون/روغن باغبانی در تراکم‌های پایین تا متوسط.

• پرهیز از سموم ماندگار طیف‌گسترده برای حفظ دشمنان طبیعی.

6) شپشک‌ها (نرم‌تن/واکس‌دار/قهوه‌ای):

شناخت سریع: برآمدگی‌های چسبیده روی شاخه و برگ، پوسته‌پوسته، عسلمک و دوده.
زمان مناسب اقدام: زمستان و اوایل بهار (مرحلهٔ حساس پوره‌ها).
مدیریت:

• روغن‌پاشی زمستانه دقیقاً طبق برچسب (شرایط دمایی مناسب و بدون یخبندان/بارندگی).

• هرس شاخه‌های به‌شدت آلوده و خروج/سوزاندن بقایا.

• دشمنان طبیعی: زنبورهای پارازیتوئید (مثل Anagyrus spp.) و کفشدوزک Cryptolaemus.

• در ضرورت، مواد انتخابی با چرخش گروه شیمیایی + رعایت PHI.

7) کنه‌های تارعنکبوتی (Tetranychus spp.):

شناخت سریع: تار ظریف بین برگ‌ها، لکه‌ای شدن و زردی، ریزش برگ در آلودگی بالا.
عامل تشدید: گردوغبار و تنش خشکی.
مدیریت:

• کاهش گردوغبار (آبیاری بارانی سبک در ساعات مناسب/شست‌وشوی ملایم).

• آبیاری منظم و متعادل برای کاهش تنش.

• آکاریسیدهای انتخابی فقط در عبور از آستانه؛ چرخش گروه برای جلوگیری از مقاومت.

8) سن‌ها و ساس‌های بدبو:

شناخت سریع: لکه‌های تغذیه‌ای سفت و بدشکلی/لهیدگی موضعی میوه؛ گاهی بوی نامطبوع.
پایش/مدیریت:

• کنترل علف‌های هرز میزبان در حاشیه‌ها.

• تکاندن صبحگاهی روی پارچه و جمع‌آوری دستی.

• تلهٔ نوری در برخی شرایط (با احتیاط برای کم‌جذب‌کردن حشرات مفید).

• در شدت بالا، اقدام نقطه‌ای و هدفمند با رعایت برچسب و PHI.

9) چوب‌خوارها و سوسک‌های ساقه‌خوار:

شناخت سریع: سوراخ‌های خروجی روی شاخه/ساقه، خاک‌اره پای درخت، سرخشکیدگی شاخه‌ها.
مدیریت:

• هرس شاخه‌های آلوده تا چند سانت زیر بافت قهوه‌ای؛ پوشاندن زخم پس از هرس.

• جمع‌آوری و خروج چوب‌های رهاشده و بقایای آلوده.

• تقویت بهداشت باغ؛ در حمله‌های شدید، مشاوره با کارشناس و اقدام هدفمند.

نکته‌های طلایی اجرایی (برای همهٔ آفات درخت انار):

• IPM را سیستماتیک اجرا کنید: پایش هفتگی ۱۰ درخت نمونه، ثبت مشاهدات، استفاده از کارت‌های زرد/آبی و تلهٔ فرمونی انار.

• اولویت با روش‌های غیرشیمیایی/بیولوژیک است؛ سم‌پاشی آخرین گزینه.

• اگر سم لازم شد: انتخابی + چرخش مادهٔ مؤثره + رعایت دقیق PHI/REI و وسایل حفاظت فردی (ماسک، دستکش، عینک).

• کود ازته را متعادل نگه دارید؛ آبیاری منظم؛ گردوغبار را کم کنید؛ این سه اقدام فشار شته انار و کنه انار را به‌طور محسوسی پایین می‌آورد.

• میوه‌های ریخته و آلوده را هر روز جمع کنید؛ رها کردنشان منبع موج بعدی آفت است.

مدیریت تلفیقی آفات (IPM) گام‌به‌گام برای آفات درخت انار:

هدف این برنامه: حداقل‌کردن خسارت آفات درخت انار با تکیه بر پیشگیری، پایش منظم، کنترل‌های فرهنگی/مکانیکی و بیولوژیک؛ و استفادهٔ مسئولانه از سموم فقط هنگام عبور از آستانهٔ اقدام. مناسب باغداران عمومی.

1) پیشگیری هوشمند (قبل از هر چیز):

• هرس و نوررسانی: فرم‌دهی تاج برای گردش هوا و نور؛ کاهش رطوبتِ به‌نفع شپشک، سفیدبالک و تریپس.

• تغذیه متعادل: ازت بیش‌ازحد = رشد لطیف = شته بیشتر. کوددهی را بر اساس آزمون خاک/برگ تنظیم کنید.

• آبیاری منظم: نه تنش خشکی و نه غرقابی؛ هر دو فشار کنه انار و مکنده‌ها را بالا می‌برند.

• بهداشت باغ: جمع‌آوری روزانهٔ میوه‌های ریخته، خارج‌کردن بقایا و چوب‌های آلوده (کاهش کرم میوه‌خوار/چوب‌خوار).

• کنترل علف‌های هرز میزبان: حاشیه‌ها و بین‌ردیف‌ها تمیز؛ میزبان‌های تریپس/سن‌ها را حذف کنید.

2) پایش منظم و ثبت داده (قلب IPM):

• نمونه‌برداری هفتگی: حداقل ۱۰ درخت نمونه در نقاط مختلف باغ (حاشیه/میانه/نقاط کم‌باد).

• ابزار رصد:

  • کارت زرد برای مکنده‌ها (شته، سفیدبالک)؛ کارت آبی برای تریپس.

  • تلهٔ فرمونی انار برای کرم میوه‌خوار (ثبت تاریخ نصب، تعداد شکار روزانه، تعیین اوج پرواز).

  • ذره‌بین، چراغ‌قوه، دفترچه ثبت.

• چه چیزهایی را بنویسیم؟ تاریخ، آفت/علائم، درصد آلودگی، اقدام انجام‌شده، نتیجهٔ بازدید بعدی.

3) آستانه‌های اقدام ساده (عملی برای باغداران):

• شته‌ها: آلودگی ~۱۰–۱۵٪ جوانه‌های حساس + نبود دشمن طبیعی ⇒ شست‌وشوی ملایم/صابون یا روغن سبک.

• تریپس (روی گل/میوه نو‌رس): تغییر رنگ/بدشکلی محسوس در چند نقطه ⇒ کارت آبی + حذف میزبان‌های علفی؛ در شدت بالا اقدام بیولوژیک/انتخابی.

• کرم میوه‌خوار انار: مشاهدهٔ اوج پرواز در تله فرمونی + قبل از نفوذ لارو ⇒ Bt یا Trichogramma.

• کنه‌ها: تار + لکه‌ای شدن برگ در چند نقطه ⇒ کاهش گردوغبار/آبیاری منظم؛ در شدت بالا آکاریسید انتخابی.

• شپشک‌ها: کانون پوسته‌پوستهٔ گسترده ⇒ هرس + روغن‌پاشی زمستانه طبق برچسب.

4) سلسله‌مراتب اقدام (از کم‌خطر به پرخطر):

1. فرهنگی/بهداشتی: جمع‌آوری میوه‌های آلوده، حذف شاخه‌های به‌شدت درگیر، مدیریت آب و کود، کنترل علف‌های هرز.

2. فیزیکی/مکانیکی: شست‌وشو با آب پرفشارِ کنترل‌شده، کیسه‌گذاری میوه در باغ کوچک، کارت‌های چسبنده.

3. بیولوژیک: Bt علیه لاروها؛ Trichogramma علیه تخم پروانه؛ قارچ‌های بیمارگر مانند Beauveria برای تریپس (در صورت ثبت و دسترس).

4. شیمیایی مسئولانه: فقط بعد از عبور از آستانه؛ انتخابی، دوز صحیح، چرخش گروه شیمیایی، رعایت PHI/REI و حفاظت فردی.

5) راهنمای انتخاب و چرخش مواد (وقتی ناگزیر شدیم):

• انتخابی و سازگار با دشمنان طبیعی را بر طیف‌گستردهٔ ماندگار ترجیح دهید.

• چرخش مادهٔ مؤثره/گروه شیمیایی در هر نوبت برای جلوگیری از مقاومت.

• در نزدیکی برداشت، فقط موادی را انتخاب کنید که با PHI محصول هماهنگ باشند.

• برچسب محصول = قانون. هر توصیهٔ عمومی جایگزین برچسب نیست.

7) چک‌لیست «قبل از سم‌پاشی»

• تشخیص آفت قطعی است؟ (علامت + نمونه + تله/کارت)

• از آستانه اقدام عبور کرده‌ای؟

• گزینه‌های کم‌خطرتر را امتحان کرده‌ای؟ (فرهنگی/بیولوژیک)

• هواشناسی: بارندگی/باد شدید/گرمای افراطی ندارد؟

• PHI/REI و لوازم حفاظت فردی (ماسک، دستکش، عینک) را رعایت می‌کنی؟

• دشمنان طبیعی حاضرند؟ مادهٔ انتخابی‌تری داری؟

9) نکات ایمنی و کیفیت محصول

• PHI (دوره کارنس) را نزدیک برداشت دقیق رعایت کنید.

• REI (زمان ورود مجدد) را پس از هر تیمار در نظر بگیرید.

• از اختلاط خودسرانه مواد بدون راهنمایی برچسب/کارشناس پرهیز کنید.

• هرگز در باد شدید، گرمای تند، یا احتمال بارندگی فوری سم‌پاشی نکنید.

• ظروف خالی و محلول‌های اضافه را مدیریت اصولی کنید؛ محیط‌زیست و آب‌های سطحی را آلوده نکنید.

خط های رایج باغداران انار:

خطای رایج	پیامد	راه اصلاح (IPM)
سم‌پاشی تقویمی بدون پایش	مقاومت آفت، هزینه بالا، حذف دشمنان طبیعی	پایش هفتگی، کارت زرد/آبی، تله فرمونی؛ اقدام پس از آستانه
بی‌توجهی به PHI نزدیک برداشت	باقی‌مانده نامطلوب، افت ماندگاری	برنامه‌ریزی؛ استفاده از روش‌های کم‌خطر یا نقطه‌ای
رها کردن میوه‌های ریخته	تداوم چرخه کرم میوه‌خوار و مگس میوه	جمع‌آوری روزانه و بی‌اثر کردن بقایا
ازت زیاد و آبیاری نامنظم	اوج‌گیری شته و کنه	کوددهی بر اساس آزمون؛ آبیاری یکنواخت
سموم طیف‌گسترده در شروع فصل	طغیان ثانویه آفات مکنده	مواد انتخابی؛ اولویت به صابون/روغن در تراکم پایین
چرخش‌ندادن ماده مؤثره	مقاومت و افت اثر	چرخش گروه شیمیایی و رعایت دوز
هرس و ضدعفونی ناکافی زمستان	تداوم کانون شپشک/چوب‌خوار	هرس تا زیر بافت قهوه‌ای؛ پوشاندن زخم؛ ضدعفونی ابزار؛ روغن‌پاشی طبق برچسب

تقویم پایش و کارهای مهم هر فصل (برای آفات درخت انار):

این برنامه‌ی فصلی مخصوص باغداران عمومی طراحی شده: ساده، زمان‌بندی‌شده و قابل اجرا. کلمه کلیدی اصلی «آفات درخت انار» در کل بخش رعایت شده و از کلیدواژه‌های مرتبط مثل کرم میوه‌خوار انار، شته انار، کنه انار، سفیدبالک انار، تریپس، شپشک، تله فرمونی، کارت زرد/آبی، روغن‌پاشی زمستانه و IPM استفاده شده است.

🎋 بهار (فروردین تا خرداد): شروع رشد و هجوم آفات مکنده

هدف فصل: جلوگیری از اوج‌گیری اولیه‌ی آفات مکنده و آماده‌سازی برای حفاظت از میوه‌های تازه تشکیل‌شده.
آفات کانونی: شته انار، سفیدبالک/زنجرک، تریپس.
کارهای هفتگی (پایش IPM):

• بازدید ۱۰ درخت نمونه در نقاط مختلف باغ؛ نگاه ویژه به برگ‌های جوان.

• نصب/بازبینی کارت زرد (مکنده‌ها) و کارت آبی (تریپس)؛ ثبت تعداد.

• بررسی گل‌ها و میوه‌های خیلی کوچک برای هرگونه سوراخ ریز (نشانه‌ی زودهنگام کرم میوه‌خوار انار).

• کنترل علف‌های هرز میزبان در حاشیه و بین ردیف‌ها.
  اقدامات کنترلی پیشنهادی:

• در آلودگی پایین: شست‌وشوی ملایم شاخ‌وبرگ، صابون/روغن سبک طبق برچسب.

• کوددهی ازته را متعادل نگه دارید (ازت زیاد = تراکم شته).

• اگر نشانه‌های تریپس روی گل/میوه بود: کارت آبی + حذف میزبان‌های علفی؛ در صورت عبور از آستانه، بیولوژیک/انتخابی (مثل Beauveria در صورت دسترس).
  اشتباه رایج: سم‌پاشی تقویمی بدون رصد؛ حذف بی‌رویه‌ی دشمنان طبیعی.

☀️ تابستان (تیر تا شهریور): حفاظت از میوه و مدیریت فشار کنه و آفات میوه:

هدف فصل: پیشگیری از کرم میوه‌خوار انار و مگس میوه؛ کاهش تنش خشکی/گردوغبار (عامل تشدید کنه انار).
آفات کانونی: کرم میوه‌خوار انار، کنه‌های تارعنکبوتی، سن‌ها/ساس‌های بدبو، در برخی مناطق مگس میوه مدیترانه‌ای.
کارهای هفتگی (پایش IPM):

• نصب تله فرمونی انار و ثبت اوج پرواز پروانه‌ها؛ زمان‌بندی اقدام بر همین اساس.

• پایش میوه‌های کوچک تا متوسط برای سوراخ ریز/ریزش غیرعادی.

• پایش وجود تار ظریف، لکه‌ای شدن و زردی برگ (کنه‌ها).

• بازدید صبح زود برای مشاهده/تکاندن سن‌ها.
  اقدامات کنترلی پیشنهادی:

• کرم گلوگاه: جمع‌آوری و خروج/دفن میوه‌های آلوده؛ Bt همزمان با خروج لارو از تخم؛ در باغ کوچک کیسه‌گذاری میوه مفید است.

• کنه‌ها: کاهش گردوغبار (آبیاری بارانی سبک در ساعات مناسب)، آبیاری منظم؛ در عبور از آستانه، آکاریسید انتخابی با چرخش گروه.

• سن‌ها: کنترل علف‌های هرز میزبان، تکاندن صبحگاهی، اقدام نقطه‌ای در شدت بالا.

• مگس میوه: جمع‌آوری روزانه میوه‌های ریخته؛ تله‌های پروتئینی/فرمونی؛ در ضرورت طعمه‌پاشی هدفمند.
  اشتباه رایج: بی‌توجهی به زمان PHI (دوره کارنس) نزدیک برداشت؛ گردوغبار زیاد.

🍁 پاییز (مهر تا آبان): نزدیک برداشت و بهداشت پس از برداشت

هدف فصل: حفظ کیفیت بازارپسندی و جلوگیری از گسترش آلودگی به انبار/سردخانه.
آفات کانونی: مگس میوه، سن‌ها، بقایای آلودگی کرم میوه‌خوار و شپشک‌ها.
کارهای هفتگی (پایش IPM):

• تفکیک میوه‌های آسیب‌دیده/ترک‌خورده و برداشت جداگانه.

• بررسی تداوم پرواز آفات در تله‌ها تا زمان برداشت.

• جمع‌آوری فوری میوه‌های ریخته زیر درختان.
  اقدامات کنترلی پیشنهادی:

• نزدیک برداشت، هر اقدام شیمیایی باید با رعایت PHI باشد.

• پاکیزگی محل برداشت/بارگیری؛ سبدهای تمیز و سایه‌دار.

• پس از برداشت: جمع‌آوری و امحای بقایای آلوده و میوه‌های بلااستفاده.
  اشتباه رایج: رها کردن میوه‌های ریخته یا آلوده در باغ؛ علت موج بعدی آفت است.

🧊 زمستان (آذر تا اسفند): قطع چرخه زندگی آفات و آماده‌سازی فصل بعد

هدف فصل: کاهش جمعیت زمستان‌گذران آفات درخت انار و حذف کانون‌های آلوده.
آفات کانونی: شپشک‌ها (نرم‌تن/واکس‌دار/قهوه‌ای)، چوب‌خوارها/ساقه‌خوارها؛ تخم/پوره‌ی برخی مکنده‌ها.
کارهای ماهانه (پایش و بهداشت):

• هرس بهداشتی: حذف شاخه‌های آلوده به شپشک و شاخه‌های دارای خاک‌اره/سوراخ (چوب‌خوار) تا زیر بافت قهوه‌ای.

• تمیز کردن باغ از چوب‌های رهاشده و بقایای گیاهی.

• بررسی تنه/شاخه‌های اصلی برای کانون‌های پوسته‌پوسته.
  اقدامات کنترلی پیشنهادی:

• در صورت درج روی برچسب: روغن‌پاشی زمستانه در بازه‌ی دمایی مناسب (یخ‌زدگی نداشته باشد).

• پوشاندن زخم هرس و ضدعفونی ابزار.

• برنامه‌ریزی کوددهی متعادل و مدیریت آبیاری فصل بعد برای کاهش فشار شته و کنه.
  اشتباه رایج: انجام روغن‌پاشی در دماهای نامناسب یا بارندگی قریب‌الوقوع؛ به نتیجه لطمه می‌زند.

تقویم اجرایی فشرده:

فصل	آفات کانونی	پایش هفتگی/ماهانه	اقدامات کلیدی IPM	اشتباه رایج
بهار	شته، سفیدبالک/زنجرک، تریپس	۱۰ درخت نمونه؛ کارت زرد/آبی؛ بررسی برگ‌های جوان و گل	شست‌وشوی ملایم؛ صابون/روغن سبک؛ مدیریت ازت؛ حذف علف‌های هرز میزبان	سم‌پاشی تقویمی بدون رصد
تابستان	کرم گلوگاه، کنه‌ها، سن‌ها، مگس میوه	تله فرمونی؛ پایش میوه‌های کوچک؛ بررسی تار و لکه برگ؛ بازدید صبحگاهی	Bt/Trichogramma؛ جمع‌آوری میوه‌های آلوده؛ کاهش گردوغبار؛ طعمه‌پاشی هدفمند	بی‌توجهی به PHI؛ گردوغبار زیاد
پاییز	مگس میوه، سن‌ها، بقایای آلودگی کرم و شپشک	تفکیک میوه‌های آسیب‌دیده؛ ثبت پرواز در تله‌ها؛ جمع‌آوری روزانه ریزش‌ها	پاکیزگی برداشت؛ رعایت PHI؛ امحای بقایا	رها کردن میوه‌های ریخته در باغ
زمستان	شپشک‌ها، چوب‌خوارها (زمستان‌گذران)	هرس بهداشتی؛ پایش تنه/شاخه؛ جمع‌آوری چوب‌های رهاشده	روغن‌پاشی زمستانه (طبق برچسب)؛ پوشاندن زخم؛ ضدعفونی ابزار	روغن‌پاشی در دمای نامناسب/پیش از بارندگی

جمع‌بندی:

برای داشتن باغی سالم و پربار، لازم نیست متخصص باشید؛ کافی است اصول ساده‌ی مدیریت تلفیقی آفات را منظم اجرا کنید. با پایش هفتگی، استفاده از کارت‌های زرد/آبی و تله‌ی فرمونی، ثبت دقیق مشاهدات و اولویت‌دادن به روش‌های فرهنگی و بیولوژیک، می‌توانید فشار آفات درخت انار را به‌طور چشمگیری کم کنید. کوددهی متعادل (به‌ویژه کنترل ازت)، آبیاری یکنواخت و کاهش گردوغبار، سه اقدام کم‌هزینه و پُربازده‌اند که مستقیماً شته و کنه را مهار می‌کنند. اگر ناگزیر به سم‌پاشی شدید، مواد انتخابی را با چرخش گروه شیمیایی و رعایت دوره کارنس به‌کار ببرید و ایمنی فردی را جدی بگیرید. فراموش نکنید میوه‌های ریخته و بقایای آلوده، موتورِ چرخه‌ی آفات‌اند؛ روزانه جمع‌آوری شوند. با این رویکرد مرحله‌به‌مرحله، هم کیفیت و بازارپسندی محصول حفظ می‌شود، هم هزینه‌ها و ریسک‌ها کاهش می‌یابد.

کشاورزی ارکیده در خدمت شماست!