درختان میوه از مهم‌ترین منابع غذایی و اقتصادی کشاورزی هستند، اما شایع‌ ترین بیماری‌های درختان میوه می‌توانند سلامت و عملکرد باغات را به شدت تحت تأثیر قرار دهند. شناخت دقیق و پیشگیری به موقع از بیماری‌های درختان میوه، همراه با استفاده از روش‌های نوین کنترل، عامل کلیدی در حفظ کیفیت محصول و افزایش بهره‌وری است. در این مطلب، به بررسی ۱۰ بیماری شایع درختان میوه پرداخته و برای هر بیماری، علائم، چرخه زندگی، روش‌های پیشگیری، کنترل بیولوژیک و قارچ‌کش‌های توصیه‌شده را ارائه می‌دهیم.

۱. قارچ آلترناریا در شایع‌ ترین بیماری‌های درختان میوه (Alternaria spp.):

معرفی و چرخه زندگی:

قارچ آلترناریا یکی از بیماری‌های مهم درختان میوه، خصوصاً سیب، گلابی و هلو است. این قارچ باعث لکه‌های قهوه‌ای تا سیاه روی برگ‌ها و میوه می‌شود و در شرایط رطوبتی بالا به سرعت گسترش می‌یابد. (تماس با ما)

علائم و خسارت:

• لکه‌های دایره‌ای قهوه‌ای رنگ روی برگ‌ها با حاشیه‌ای تیره

• پوسیدگی لکه‌ای روی میوه و کاهش کیفیت آن

• خشک شدن برگ‌ها و ریزش زودرس آنها

• کاهش عملکرد کلی باغ

روش‌های پیشگیری:

• رعایت تهویه مناسب در باغ با هرس بهداشتی

• حذف و امحاء برگ‌ها و میوه‌های آلوده

• کنترل رطوبت از طریق آبیاری مناسب و فاصله‌گذاری درختان

کنترل بیولوژیک:

• استفاده از قارچ‌های رقیب مانند Trichoderma spp.

• رهاسازی میکروارگانیسم‌های مهارگر آلترناریا

• مصرف کودهای آلی برای افزایش مقاومت گیاه

قارچ‌کش‌های توصیه‌شده و دوز مصرف:

۲. سفیدک سطحی (Powdery Mildew):

معرفی و چرخه زندگی:

سفیدک سطحی یکی از شایع‌ ترین بیماری‌های درختان میوه رایج است که باعث ایجاد لایه سفید پودری روی برگ‌ها، شاخه‌ها و میوه‌ها می‌شود. این بیماری در انواع میوه‌های هسته‌دار و دانه‌دار دیده می‌شود و در شرایط خشک با رطوبت نسبی بالا رشد می‌کند.

علائم و خسارت:

• پوشش سفید پودری روی برگ‌ها، جوانه‌ها و میوه‌ها

• پیچیدگی و بدشکلی برگ‌ها

• کاهش فتوسنتز و رشد درخت

• کاهش کیفیت و اندازه میوه

روش‌های پیشگیری:

• هرس مناسب برای افزایش گردش هوا

• استفاده از ارقام مقاوم

• کاهش مصرف کودهای ازته زیاد

کنترل بیولوژیک:

• رهاسازی قارچ‌های مفید Ampelomyces quisqualis

• استفاده از اسپری‌های گوگرد طبیعی

• استفاده از قارچ‌های رقابتی

قارچ‌کش‌های توصیه‌شده و دوز مصرف:

۳. زنگار هلو در شایع‌ ترین بیماری‌های درختان میوه (Peach Leaf Curl):

معرفی و چرخه زندگی:

زنگار هلو یکی از شایع‌ ترین بیماری‌های درختان میوه و بسیار مخرب است که در فصل بهار باعث ایجاد تغییر شکل، تورم و رنگ پریدگی برگ‌های هلو و شلیل می‌شود.

علائم و خسارت:

• برگ‌های متورم، پیچ خورده و رنگ‌پریده به رنگ قرمز تا نارنجی

• ریزش برگ‌ها و ضعف کلی درخت

• کاهش شدید محصول در سال‌های آلوده

روش‌های پیشگیری:

• استفاده از قارچ‌کش‌های پیشگیرانه در زمستان و اوایل بهار

• هرس بهداشتی و حذف برگ‌ها و شاخه‌های آلوده

• انتخاب ارقام مقاوم

کنترل بیولوژیک:

• استفاده از قارچ‌های رقیب در خاک و برگ

• تقویت سیستم ایمنی درخت با کودهای آلی

• کاهش استرس آبی و تغذیه‌ای درختان

قارچ‌کش‌های توصیه‌شده و دوز مصرف:

۴. پوسیدگی خاکستری در شایع‌ ترین بیماری‌های درختان میوه (Botrytis cinerea):

معرفی و چرخه زندگی:

پوسیدگی خاکستری یا بوتریتیس یکی از بیماری‌های قارچی است که باعث پوسیدگی و کپک‌زدگی میوه‌ها، گل‌ها و شاخه‌ها می‌شود. این بیماری در شرایط رطوبت بالا و دمای معتدل شدت می‌یابد.

علائم و خسارت:

• کپک خاکستری روی میوه‌ها و گل‌ها

• پوسیدگی نرم و بدبو در میوه‌ها

• ریزش گل و میوه

• کاهش شدید محصول و کیفیت

روش‌های پیشگیری:

• حذف اندام‌های آلوده و ریخته‌شده

• افزایش تهویه باغ و کاهش رطوبت

• تنظیم زمان آبیاری و استفاده از روش‌های آبیاری قطره‌ای

کنترل بیولوژیک:

• استفاده از قارچ‌های رقیب و نِماتدهای مفید

• استفاده از محصولات بیولوژیک ضد بوتریتیس

• حفظ جمعیت دشمنان طبیعی قارچ

قارچ‌کش‌های توصیه‌شده و دوز مصرف:

۵. لکه سیاه سیب (Venturia inaequalis)

معرفی و چرخه زندگی:

بیماری لکه سیاه یکی از شایع‌ ترین بیماری‌های درختان میوه است که باعث ایجاد لکه‌های سیاه روی برگ‌ها و میوه می‌شود و در شرایط بارانی و مرطوب گسترش می‌یابد.

علائم و خسارت:

• لکه‌های گرد سیاه روی برگ‌ها و میوه‌ها

• ریزش برگ‌ها و کاهش فتوسنتز

• کاهش اندازه و کیفیت میوه

روش‌های پیشگیری:

• هرس منظم و حذف برگ‌های آلوده

• جمع‌آوری و امحاء برگ‌های ریخته شده در پاییز

• رعایت فاصله کاشت و افزایش تهویه

کنترل بیولوژیک:

• استفاده از قارچ‌های رقابتی

• رهاسازی دشمنان طبیعی بیماری

• استفاده از کودهای آلی جهت افزایش مقاومت

قارچ‌کش‌های توصیه‌شده و دوز مصرف:

۶. بیماری پژمردگی ورتیسلیومی در شایع‌ ترین بیماری‌های درختان میوه (Verticillium Wilt)

معرفی و اهمیت بیماری:

این بیماری قارچی خاکزی باعث گرفتگی آوندها، پژمردگی و خشک شدن شاخه‌ها در درختان میوه می‌شود. ورتیسلیوم در خاک باقی می‌ماند و آلودگی درختان در فصول گرم بیشتر است.

علائم و خسارت:

• پژمردگی ناگهانی یا تدریجی شاخه‌ها

• خشک شدن برگ‌ها و زردی آنها

• کاهش رشد و باردهی

• مرگ تدریجی درختان آلوده

روش‌های پیشگیری:

• استفاده از نهال‌های سالم و عاری از آلودگی

• شخم و ضدعفونی خاک قبل از کاشت

• اجتناب از آبیاری زیاد و زهکشی مناسب

کنترل بیولوژیک:

• استفاده از قارچ‌های رقیب خاکزی

• تقویت خاک با کودهای آلی و میکروارگانیسم‌های مفید

• رعایت تناوب کشت

قارچ‌کش‌های توصیه‌شده و دوز مصرف:

۷. کپک سفید (Sclerotinia sclerotiorum)

معرفی و چرخه زندگی:

کپک سفید یکی از شایع‌ ترین بیماری‌های درختان میوه که باعث پوسیدگی نرم در شاخه‌ها، گل‌ها و میوه‌ها می‌شود و معمولاً در شرایط رطوبت بالا فعالیت می‌کند.

علائم و خسارت:

• پوسیدگی نرم و سفید روی شاخه‌ها و گل‌ها

• پوشش پنبه‌ای سفید رنگ در محل آلودگی

• ریزش میوه و گل

روش‌های پیشگیری:

• حذف اندام‌های آلوده و سوزاندن آنها

• تهویه مناسب باغ

• استفاده از ارقام مقاوم

کنترل بیولوژیک:

• استفاده از قارچ‌های رقیب

• مصرف محصولات بیولوژیک ضد کپک سفید

• حفظ دشمنان طبیعی قارچ

قارچ‌کش‌های توصیه‌شده و دوز مصرف:

۸. پوسیدگی ریشه در شایع‌ ترین بیماری‌های درختان میوه (Phytophthora spp.):

معرفی و اهمیت بیماری:

این بیماری قارچی خاکزی باعث پوسیدگی ریشه و طوقه درختان می‌شود و در خاک‌های سنگین و آبیاری زیاد شدت می‌یابد.

علائم و خسارت:

• ضعف عمومی درخت و زردی برگ‌ها

• پوسیدگی و نرم شدن ریشه و طوقه

• کاهش رشد و مرگ تدریجی درخت

روش‌های پیشگیری:

• انتخاب زمین با زهکشی مناسب

• اجتناب از آبیاری زیاد

• استفاده از نهال‌های سالم و گواهی‌شده

کنترل بیولوژیک:

• استفاده از قارچ‌های رقیب خاکزی

• افزایش تهویه خاک و اصلاح خاک

• استفاده از نِماتدهای خاکزی مفید

قارچ‌کش‌های توصیه‌شده و دوز مصرف:

---

۹. پوسیدگی سیاه تنه (Cytospora spp.):

معرفی و علائم

این بیماری یکی از شایع‌ ترین بیماری‌های درختان میوه که باعث ایجاد زخم‌های قهوه‌ای تا سیاه روی تنه و شاخه‌ها می‌شود و درخت را ضعیف و مستعد سایر بیماری‌ها می‌کند.

علائم و خسارت:

• ایجاد زخم‌های سیاه و نرم روی تنه و شاخه‌ها

• تراوش شیره و بوی نامطبوع از محل زخم

• خشک شدن شاخه‌ها و کاهش باردهی

روش‌های پیشگیری:

• هرس شاخه‌های آلوده و امحاء آنها

• تقویت درخت با تغذیه مناسب

• جلوگیری از آسیب‌های مکانیکی به تنه

کنترل بیولوژیک:

• استفاده از قارچ‌های رقابتی در خاک و تنه

• استفاده از قارچ‌کش‌های تماسی مناسب

• حفظ سلامت عمومی باغ

قارچ‌کش‌های توصیه‌شده و دوز مصرف:

۱۰. بیماری پوسیدگی نرم میوه در شایع‌ ترین بیماری‌های درختان میوه (Rhizopus stolonifer):

معرفی و چرخه زندگی:

این قارچ باعث پوسیدگی سریع و نرم میوه‌های تازه برداشت شده می‌شود و در انبارها و حمل و نقل مشکل‌ساز است.

علائم و خسارت:

• پوسیدگی نرم و آبکی همراه با کپک سیاه رنگ روی میوه

• بوی نامطبوع و کاهش کیفیت میوه

• خسارت اقتصادی شدید در انبارداری

روش‌های پیشگیری:

• برداشت به موقع و صحیح میوه‌ها

• نگهداری در شرایط خشک و خنک

• ضدعفونی انبار و ظروف حمل و نقل

کنترل بیولوژیک:

• استفاده از باکتری‌های ضد قارچ

• نگهداری میوه در شرایط ضدعفونی شده

• استفاده از سموم و قارچ‌کش‌های مجاز انباری

قارچ‌کش‌های توصیه‌شده و دوز مصرف:

جدول کلی راهنمای مبارزه با شایع‌ ترین بیماری‌های درختان میوه:

نکات مهم برای کنترل شایع‌ ترین بیماری‌های درختان میوه:

• انتخاب ارقام مقاوم و مناسب اقلیم منطقه

• رعایت بهداشت باغ و حذف اندام‌های آلوده

• هرس بهداشتی و افزایش گردش هوا در باغ

• پایش مرتب باغ و تشخیص زودهنگام بیماری‌ها

• اجرای برنامه سم‌پاشی منظم و متناسب با شرایط محیطی

• استفاده از روش‌های بیولوژیک و ترکیب آن با روش‌های شیمیایی

سوالات متداول شایع‌ ترین بیماری‌های درختان میوه:

۱. بهترین زمان سم‌پاشی برای کنترل بیماری‌های درختان میوه چه زمانی است؟
معمولاً قبل از شروع فصل رشد و با مشاهده علائم اولیه بیماری و در دوره‌های مرطوب و بارانی سم‌پاشی انجام می‌شود.

۲. آیا استفاده از روش‌های بیولوژیک در کنترل بیماری‌ها موثر است؟
بله، روش‌های بیولوژیک مانند استفاده از قارچ‌های رقیب و میکروارگانیسم‌های مفید به کاهش مصرف سموم شیمیایی و حفظ محیط زیست کمک می‌کند.

۳. چگونه می‌توان از شیوع بیماری‌های قارچی در باغ جلوگیری کرد؟
با رعایت بهداشت، هرس منظم، استفاده از ارقام مقاوم، تنظیم آبیاری و برنامه‌ریزی سم‌پاشی پیشگیرانه می‌توان شیوع بیماری‌ها را کاهش داد.